Трговијата со луѓе со цел трудова експлоатација е сериозен и брзорастечки глобален проблем кој ги погодува луѓето од сите возрасти. Всушност, тоа значи дека луѓето се принудени или измамени да работат во експлоататорски услови, кои го нарушуваат нивното човечко достоинство. Жртвите се сериозно преоптоварени, недоволно платени (или воопшто не се платени), нивните лични документи се конфискуваат, се држат под строг надзор од трговците со луѓе и не можат да ја напуштат работата, без оглед на условите.

Во светло на препораката на Групата на експерти за акција против трговија со луѓе (ГРЕТА) за важноста на кампањите за информации и подигање на свеста за групите најзагрозени од трговијата со луѓе со цел трудовата експлоатација, Бизнис конфедерацијата на Северна Македонија, поддржана од проектот на Европската унија и Советот на Европа против трговијата со луѓе, имплементираше значајна иницијатива за подигање на свеста наречена "Можеби и вие сте вклучени во трговија со работна сила" во 2025 година. Иницијативата се фокусираше врз ризиците, превенцијата и последиците од трудовата експлоатација во различни сектори на економијата.

Оваа иницијатива за подигање на свеста вклучуваше јавни дискусии и онлајн кампања на социјалните мрежи насочена кон синдикатите, мигрантските и сезонските работници, бизнис заедницата и пошироката јавност. Во 4 работилници, 179 учесници дискутираа за опасностите и последиците од трговијата со луѓе со цел трудова експлоатација. Учеството вклучуваше различни сектори, како претставници на компании, инспектори за труд, работници и организации на граѓанското општество. Прилагодени информативни материјали, вклучувајќи летоци (за работодавачи / за вработени), општ водич за работодавачи и 3 секторски водичи (угостителство и туризам / градежништво / земјоделство) беа дистрибуирани и до вработените и работодавачите. Кампањата на социјалните мрежи допре до над 25.000 луѓе низ Северна Македонија, споделувајќи вредни информации за трудовата експлоатација, истовремено многу статии и ТВ емисии пренесоа предупредувања за трговијата со луѓе со цел трудова експлоатација и за нејзините последици.

Се сретнавме со претседателот на Бизнис конфедерацијата, Миле Бошков. Идејата за оваа иницијатива произлезе од гледиштето дека повеќето бизниси се целосно ориентирани кон профит и најчесто неинформирани за правото на пристојна работа и за последиците од трудовата експлоатација. Исто така, студентите, сезонските и мигрантските работници често не се свесни за ризикот од трговија со луѓе за трудова експлоатација. "Сакавме да им ги објасниме нивните права и индикаторите за трудовата експлоатација. Дополнително, им овозможивме на вработените и синдикатите активно да спречуваат какви било ризици и да го пријавуваат овој криминал.", нагласи Бошков.

Во разговор со членовите на Бизнис конфедерацијата, дознавме дека градежништвото, земјоделството и угостителството се индустрии со најголем ризик од трудова експлоатација. Поточно, во земјоделскиот сектор, фокусот е и на легалноста на договорите за работа и на условите за престој. Во градежништвото, кое нуди подобро платени работни места, работодавачите имаат тенденција да ги минимизираат трошоците поврзани со заштита и благосостојба на работниците. "Соработката со Советот на Европа беше клучна за остварување на  иницијативата против трговијата со луѓе со цел трудова експлоатација, со цел да се подигне свеста за оваа чувствителна тема и да се заштитат правата на работниците. Сепак, трудовата експлоатација е бескрајна приказна и ќе продолжиме да бидеме активни со други превентивни и едукативни иницијативи.", продолжи Миле.

Информативните материјали за работодавачите беа дизајнирани за различни сектори во согласност со карактеристиките и ризиците на тој сектор. Работниците беа информирани за нивните права и начините за пријавување во посебно изработен леток. Нерегистрираните работници се особено ранливи на трудовата експлоатација во земјата. Повеќето прекршувања се забележуваат во земјоделството и градежништвото. "Проблемот не е само во легалноста на договорите, бидејќи вработените понекогаш се изложени на безбедносни ризици и опасност. Истовремено, инвестирањето во безбедност, подобри работни услови и формализирање на односите со вработените може да значи помал профит за работодавачот", објасни Миле.

Од 2017 до 2025 година, согласно официјалните статистики, идентификувани се 52 жртви на трговија со цел трудова експлоатација, вклучувајќи седум жртви кои биле принудени да питаат. Ана Бурагева, секретарка на Националната комисија за борба против трговијата со луѓе и илегалната миграција, ја истакна врската помеѓу експлоатацијата и економската ранливост, истовремено истакнувајќи ја важноста на соработката меѓу сите актери за ефективен одговор. "Зајакнувањето на раната идентификација, меѓуинституционалната соработка и усогласувањето со европските стандарди се клучни за заштита на жртвите.", рече Бурагева. 

Од 2018 година, проектот против трговијата со луѓе на Европската Унија и Советот на Европа (дел од Хоризонталниот инструмент за Западен Балкан и Турција) во партнерство со Државниот инспекторат за труд спроведува активности за градење капацитети на инспекторите за подобра идентификација и заштита на жртвите. Даниела Стефановска, инспекторка и обучувач, го потврди ова: "Обуките им помагаа на професионалците да ги разберат реалните сценарија и улоги, што води до поефикасно откривање и поддршка на жртвите". ГРЕТА исто така ги поздрави обуките наменети за инспекторите за труд и побара од властите да обезбедат доволно човечки и финансиски ресурси за истите.

Со зголемувањето на свеста за работничките права и продлабочувањето на соработката меѓу актерите, Северна Македонија има за цел да создаде побезбедни работни места, да го зачува човечкото достоинство и, најважно, да ја спречи и сузбие трговијата со луѓе со цел трудовата експлоатацијата во земјата.