На Западен Балкан, лицата без државјанство оставаат илјадници Роми во сенка — невидливи во општеството, исклучени од образованието, здравствената заштита и работните места, и лишени од најосновното право: правото легално да постојат. Регионот постигна одреден напредок, но претворањето на обврските во трајни промени е следната пресвртница. За да се стави крај на состојбата на Ромите без државјанство потребна е регионална соработка, насочени инвестиции и инклузивни, прекугранични решенија.

Заедно со Европската мрежа за лица без државјанство (ENS) и нејзините членки на Западен Балкан, во рамките на Заедничката програма за интеграција на Ромите III на ЕУ и Советот на Европа, претставуваме седум нови документи што нудат практични решенија за да се обезбеди секој Ром/Ромка да може да го оствари своето право на идентитет, права и иднина.

Политичките документи ги опфаќаат:

• Регионален преглед
• Албанија
• Босна и Херцеговина
• Косово*
• Црна Гора
• Северна Македонија
• Србија (во подготовка)

Во изминатите години, Северна Македонија презеде важни чекори за справување со проблемот на лицата без државјанство, со посебен фокус на припадниците на ромската заедница. Овие напори резултираа со значителен напредок, вклучувајќи решавање на поединечни случаи и издавање први изводи од матичната книга на родени за речиси 500 лица кои претходно биле нерегистрирани.

Неколку правни и политички мерки придонесоа за овие резултати:

• Реформи во Законот за матичната евиденција и поврзаната легислатива во 2023 година
• Активности вклучени во Стратегијата за интеграција на Ромите 2022–2030
• Објавување на Патоказ за ставање крај на лицата без државјанство во Северна Македонија, изработен од УНХЦР и ОБСЕ
• Политички заложби во рамките на процесот на пристапување кон ЕУ, Глобалниот договор за бегалци и Глобалната алијанса за ставање крај на лицата без државјанство

Овие развои покажуваат силна посветеност за обезбедување на правото на правен идентитет и спречување на нови случаи на лица без државјанство.

Сепак, и покрај овој напредок, остануваат неколку предизвици:

• Северна Македонија сè уште нема воспоставено постапка за утврдување на статус на лице без државјанство или заштитен статус според Конвенцијата од 1954 година
• Одредени заштитни механизми во Законот за државјанство не се целосно усогласени со Конвенцијата од 1961 година за намалување на бројот на лица без државјанство
• Многу поединечни случаи сè уште остануваат нерешени и бараат понатамошно внимание
• Потребна е посилна координација помеѓу институциите — особено Министерството за внатрешни работи, Управата за водење на матичните книги и центрите за социјална работа — за да се обезбеди навремено идентификување и решавање на случаите

Поефикасен систем за регистрација на раѓања, регулирање на престој и постапки за натурализација ќе биде клучен за справување со овие предизвици. Позитивните правни реформи во Северна Македонија мора да бидат проследени со силни и конзистентни инвестиции за да се обезбеди нивна ефикасна имплементација, гарантирајќи дека сите деца ќе бидат регистрирани при раѓање и дека правната помош ќе биде достапна за оние што се во ризик од останување без државјанство.

За повеќе детали, пристапете до документот  со препораки за политики за Северна Македонија на следниот линк: Resources - Roma integration – Phase III.

**Оваа ознака не ги нарушува ставовите за статусот и е во согласност со Резолуцијата 1244 на Советот за безбедност на ОН и мислењето на МСП за Декларацијата за независност на Косово