Заштита на слободата на изразување и на слободата на медиумите во Северна Македонија (ПРО-ФРЕКС)

Back Нов Водич за препознавање и справување со SLAPP тужби – практична поддршка за новинар(к)ите во Северна Македонија

Irena BABUSHKOVSKA

Modified 1 Month ago.

Нов Водич за препознавање и справување со SLAPP тужби – практична поддршка за новинар(к)ите во Северна Македонија

Новинар(к)ите и медиумските работници/чки во Северна Македонија добија нова практична алатка за препознавање, превенција и справување со тужбите со заплашувачка цел (SLAPP – Strategic Lawsuits Against Public Participation), кои претставуваат сè почест механизам за притисок врз слободата на изразување и независното новинарство.

Водичот, подготвен во рамките на акцијата на Европската Унија и Советот на Европа „Заштита на слободата на изразување и медиумите во Северна Македонија“, има за цел да им помогне на новинар(к)ите навремено да ги препознаат карактеристиките на SLAPP тужбите, да разберат како функционираат овие постапки и да добијат практични насоки за нивна правна и професионална заштита.

SLAPP тужбите претставуваат злоупотреба на судските постапки со цел да се замолчат критичките гласови и да се обесхрабри известувањето за прашања од јавен интерес. Иако формално се поднесуваат за заштита на угледот или други права, нивната вистинска цел често е да предизвикаат финансиски, професионален и психолошки притисок врз новинарите и медиумите, создавајќи таканаречен „ладен ефект“ врз слободата на изразување.

Водичот нуди сеопфатен преглед на поимот SLAPP, неговите главни карактеристики и индикатори, релевантната меѓународна судска пракса, како и примери од домашниот контекст. Во публикацијата се обработени и новите анти-SLAPP механизми во Законот за граѓанска одговорност за навреда и клевета, како и практични препораки за превенција, постапување пред и за време на судска постапка, психолошка поддршка и достапни ресурси за новинарите.

Публикацијата е подготвена во време кога на европско ниво се зајакнуваат механизмите за заштита од злоупотреба на судските постапки, вклучително и преку Директивата на Европската Унија за заштита на лицата кои учествуваат во јавната дебата од очигледно неосновани или злоупотребувачки судски постапки (Анти-SLAPP директива) и Препораката CM/Rec(2024)2 на Советот на Европа за спротивставување на SLAPP тужбите.

Со оваа публикација, Советот на Европа придонесува кон јакнење на отпорноста на медиумската заедница, унапредување на знаењето за правната заштита и создавање побезбедна средина за новинарите да продолжат да известуваат за прашања од јавен интерес без страв од злоупотреба на судските постапки.

Оваа иницијатива се спроведува од страна на Одделението за соработка во областа на слободата на изразување, во рамките на акцијата „Заштита на слободата на изразување и медиумите во Северна Македонија“, како дел од заедничката програма на Европската Унија и Советот на Европа „Хоризонтален инструмент за Западен Балкан и Турција“.

Водичот е достапен на македонски јазик и може да се преземе тука.

Северна Македонија 22 јули 2026

Diminuer la taille du texte
Augmenter la taille du texte
Imprimer la page

Проектот „Заштита на слободата на изразување и слободата на медиумите во Северна Македонија (ПРО-ФРЕКС)“ им овозможува на институциите корисници и на граѓанските организации во Северна Македонија да напредуваат кон исполнување на нивните реформски агенди во областа на слободата на изразување и слободата на медиумите, во согласност со европските стандарди.

Проектот се спроведува во рамките на заедничката програма на Европската Унија и Советот на Европа „Хоризонтален инструмент за Западен Балкан и Турција“ која трае од 2023 до 2026 година и кој има за цел да придонесе за подобрена средина за остварување на правата на слобода на изразување, особено од страна на новинар(к)ите и медиумските актери, во поплуралистичка и побезбедна медиумска средина, и во согласност со стандардите утврдени во согласност со член 10 на Европската конвенција за човекови права.

Кои се целите и задачите на проектот?

Да се промовира слободата на изразување и слободата на медиумите и да се подобри примената на европските стандарди на темата;
Да се зајакне заштитата на новинар(к)ите и да се придонесе за создавање на овозможувачка, побезбедна и поплуралистичка медиумска средина;
Да се зајакнат вештините и знаењата на актерите кои се одговорни да ги применуваат стандардите за слобода на изразување, како дел од нивната секојдневна работа.

Кој има придобивки од проектот?

Независните државни органи во делот на регулирањето на медиумите (Агенција за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги) и пристап до информации и заштита на информации (Агенција за заштита на правото за слободен пристап до информации од јавен карактер и Агенција за заштита на лични податоци);
Здруженија на новинари и медиумски актери во Северна Македонија;
Професионалци/ки како што се суди(јк)и, обвинител(к)и, полицајци/ки, адвокат(к)и, радиодифузери и новинар(к)и;
Луѓето во Северна Македонија.

Како функционира проектот?

Обезбедување правни совети за подобрување на усогласувањето на правните и регулаторните рамки со релевантните европски стандарди;
преку подготовка на истражувањa и поддршка на политиките во областа на слободата на изразување и слободата на медиумите;
преку подигање на свеста кај носителите на должности и имателите на права во однос на релевантните европски стандарди;
преку нудење на можност за градење на капацитети за различни професионални категории, вкотвени во европските стандарди и јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права (ЕСЧП);
преку олеснување на регионалниот дијалог и размена на добри практики, во синергија со регионалниот проект.

Што очекуваме да постигнеме?

Ќе се подобри правната рамка и ќе се зајакне судската примена на европските стандарди за слобода на изразување, пристап до информации, заштита на податоците и заштита на новинар(к)ите;
Регулаторното тело за медиуми, Агенцијата за заштита на личните податоци, Агенцијата за заштита на правото за слободен пристап до информациите од јавен карактер и јавниот радиодифузер да спроведуваат промени во нивните политики и практики во согласност со европските стандарди;
Безбедноста на новинар(к)ите да се зајакне во однос на справувањето со заканите и нападите, како резултат на воспоставените домашни правни механизми за заштита на слободата на изразување, во согласност со европските стандарди.

Кој е буџетот на проектот?

Вкупниот буџет на проектот е 680.000,00 евра.
Буџетот доделен за целокупната програма за Хоризонталниот инструмент изнесува приближно 41 милион евра (85% финансирано од Европската унија, 15% од Советот на Европа).

Како до повеќе информации?

За Хоризонталниот инструмент за Западен Балкан и Турција

„Хоризонталниот иструмент за Западен Балкан и Турција 2023-2026“ е заедничка иницијатива на Европската Унија и Советот на Европа што им овозможува на корисниците на Западен Балкан и Турција да ги исполнат нивните реформски агенди во областа на човековите права, владеењето на правото и демократијата и да се усогласат со европските стандарди, што е исто така приоритет за процесот на проширување на ЕУ.