Заштита на слободата на изразување и на слободата на медиумите во Северна Македонија (ПРО-ФРЕКС)

Back Вештачка интелигенција во медиумите: пат кон подобро регулирање во Северна Македонија

Irena BABUSHKOVSKA

Modified 5 Months ago.

Вештачка интелигенција во медиумите: пат кон подобро регулирање во Северна Македонија

Како што вештачката интелигенција (ВИ) продолжува да ги преобликува индустриите низ целиот свет, нејзиното влијание врз медиумскиот сектор станува сè позначајна тема. Сеопфатната анализа „Вештачка интелигенција во медиумите на Северна Македонија: Кон заеднички стандарди за регулација и саморегулација“, подготвена на македонски и англиски јазик, претставува референтен извор на знаење за разбирање на улогата на ВИ во медиумската сцена на Северна Македонија.

Оваа анализа обезбедува важни информации за тоа како ВИ ја менува медиумската пракса и кои чекори се потребни за да се обезбедат етички стандарди и заштита на човековите права. Анализата ги опишува чекорите што се потребни за одржување на етичките стандарди и заштита на човековите права во оваа развивачка сфера. Анализата ги оценува тековните состојби на ВИ во медиумскиот сектор на Северна Македонија, ги споредува со европските стандарди и дава конкретни препораки за идни регулаторни и саморегулаторни мерки. Анализата е подготвена со поддршка на заедничкиот проект на ЕУ и Советот на Европа „Заштита на слободата на изразување и медиумите во Северна Македонија (PRO-FREX)“ во тесна соработка со Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги (АВМУ) и беше претставена за време на Деновите на медиумската писменост 2025, организирани во Скопје.

Презентацијата го истакна значењето на насоките на Европската унија и Советот на Европа за ВИ, вклучувајќи ја Рамковната конвенција за вештачката интелигенција и човековите права, демократијата и владеењето на правото, како и Насоките на Советот на Европа за одговорна примена на ВИ во новинарството. Овие рамки обезбедуваат клучни насоки за регулирање на ВИ во медиумите, додека се обезбедува почитување на човековите права и демократските принципи.

Во партнерство со АВМУ, оваа анализа има за цел да го насочи идното креирање на политики и да помогне во обликувањето на развојот на регулативата за ВИ која ќе биде во согласност со европските стандарди. Како национален медиумски регулатор на Северна Македонија, АВМУ игра клучна улога во обезбедување медиумската сцена да остане слободна, фер и одговорна во услови на брзи технолошки напредоци.

Во текот на дискусиите, учесниците ја анализираа оваа анализа како актуелен потсетник за потребата од информирано и проактивно креирање на политики за справување со предизвиците и можностите што ги носи ВИ во медиумскиот сектор. Сознанијата споделени за време на настанот го потврдија значењето на заштитата на медиумскиот плурализам, новинарскиот интегритет и јавната доверба во сѐ повеќе дигитализиран и автоматизиран свет.

Оваа анализа е подготвена во рамките на заедничката програма на Советот на Европа и ЕУ Horizontal Facility за Западен Балкан и Турција 2023-2026 и Проектот Заштита на слободата на изразување и на слободата на медиумите во Северна Македонија - ПРОФРЕКС имплементиран од Одделот за соработка на слобода на изразување.

Скопје, Северна Македонија 21 ноември 2025

Diminuer la taille du texte
Augmenter la taille du texte
Imprimer la page

Проектот „Заштита на слободата на изразување и слободата на медиумите во Северна Македонија (ПРО-ФРЕКС)“ им овозможува на институциите корисници и на граѓанските организации во Северна Македонија да напредуваат кон исполнување на нивните реформски агенди во областа на слободата на изразување и слободата на медиумите, во согласност со европските стандарди.

Проектот се спроведува во рамките на заедничката програма на Европската Унија и Советот на Европа „Хоризонтален инструмент за Западен Балкан и Турција“ која трае од 2023 до 2026 година и кој има за цел да придонесе за подобрена средина за остварување на правата на слобода на изразување, особено од страна на новинар(к)ите и медиумските актери, во поплуралистичка и побезбедна медиумска средина, и во согласност со стандардите утврдени во согласност со член 10 на Европската конвенција за човекови права.

Кои се целите и задачите на проектот?

Да се промовира слободата на изразување и слободата на медиумите и да се подобри примената на европските стандарди на темата;
Да се зајакне заштитата на новинар(к)ите и да се придонесе за создавање на овозможувачка, побезбедна и поплуралистичка медиумска средина;
Да се зајакнат вештините и знаењата на актерите кои се одговорни да ги применуваат стандардите за слобода на изразување, како дел од нивната секојдневна работа.

Кој има придобивки од проектот?

Независните државни органи во делот на регулирањето на медиумите (Агенција за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги) и пристап до информации и заштита на информации (Агенција за заштита на правото за слободен пристап до информации од јавен карактер и Агенција за заштита на лични податоци);
Здруженија на новинари и медиумски актери во Северна Македонија;
Професионалци/ки како што се суди(јк)и, обвинител(к)и, полицајци/ки, адвокат(к)и, радиодифузери и новинар(к)и;
Луѓето во Северна Македонија.

Како функционира проектот?

Обезбедување правни совети за подобрување на усогласувањето на правните и регулаторните рамки со релевантните европски стандарди;
преку подготовка на истражувањa и поддршка на политиките во областа на слободата на изразување и слободата на медиумите;
преку подигање на свеста кај носителите на должности и имателите на права во однос на релевантните европски стандарди;
преку нудење на можност за градење на капацитети за различни професионални категории, вкотвени во европските стандарди и јуриспруденцијата на Европскиот суд за човекови права (ЕСЧП);
преку олеснување на регионалниот дијалог и размена на добри практики, во синергија со регионалниот проект.

Што очекуваме да постигнеме?

Ќе се подобри правната рамка и ќе се зајакне судската примена на европските стандарди за слобода на изразување, пристап до информации, заштита на податоците и заштита на новинар(к)ите;
Регулаторното тело за медиуми, Агенцијата за заштита на личните податоци, Агенцијата за заштита на правото за слободен пристап до информациите од јавен карактер и јавниот радиодифузер да спроведуваат промени во нивните политики и практики во согласност со европските стандарди;
Безбедноста на новинар(к)ите да се зајакне во однос на справувањето со заканите и нападите, како резултат на воспоставените домашни правни механизми за заштита на слободата на изразување, во согласност со европските стандарди.

Кој е буџетот на проектот?

Вкупниот буџет на проектот е 680.000,00 евра.
Буџетот доделен за целокупната програма за Хоризонталниот инструмент изнесува приближно 41 милион евра (85% финансирано од Европската унија, 15% од Советот на Европа).

Како до повеќе информации?

За Хоризонталниот инструмент за Западен Балкан и Турција

„Хоризонталниот иструмент за Западен Балкан и Турција 2023-2026“ е заедничка иницијатива на Европската Унија и Советот на Европа што им овозможува на корисниците на Западен Балкан и Турција да ги исполнат нивните реформски агенди во областа на човековите права, владеењето на правото и демократијата и да се усогласат со европските стандарди, што е исто така приоритет за процесот на проширување на ЕУ.