31 student prava iz Albanije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, sa Kosova*, iz Sjeverne Makedonije i Srbije okupili su se protekle sedmice u Trebinju, u Bosni i Hercegovini, na Regionalnoj školi o ljudskim pravima – specijaliziranom obrazovnom programu osmišljenom tako da produbi njihovo razumijevanje o standardima ljudskih prava šire od onoga što uče u redovnom univerzitetskom planu i programu.

Glavna tema ovogodišnje Regionalne škole bila je pravo na neometano uživanje imovine u skladu sa Evropskom konvencijom o ljudskim pravima (Član 1 Prvog protokola uz Konvenciju). Dodatni akcenat je stavljen na odnos između imovinskih prava i zaštite životne sredine – temu koja sve više dobija na značaju kako se regija, ali i cijela planeta, nose sa udruženim izazovima klimatskih promjena, zagađenja životne sredine i gubitka biodiverziteta.

Misenida iz Albanije, učesnica škole, istaknula je kako studenti prava nemaju često priliku razgovarati o ovoj temi, kako na fakultetima ali i kroz druge projekte i aktivnosti, te su i predavanja i diskusije u okviru ove škole bili od velikog značaja.

Tokom cijele sedmice, upriličen je niz dinamičnih diskusija, interaktivnih radionica i praktičnih vježbi s ciljem da se do u tančine analiziraju kompleksni aspekti imovinskih prava u skladu sa evropskim standardima zaštite ljudskih prava, naročito kada je u pitanju delikatni balans između zaštite imovine i šireg javnog interesa.

Studenti su proučavali predmete iz stvarne sudske prakse Evropskog suda za ljudska prava kako bi učili o kriterijima koje Sud primjenjuje u ovim složenim predmetima. Više učesnika je naročito istaknuo ovaj aspekt kao značajan, budući da kroz redovni plan i program nemaju često priliku detaljno razmatrati zasebne članove, protokole i međunarodne akte. „Znanje o Članu 1 Prvog Protokola mogu primijeniti kada se vratim, kako na fakultetu, tako i u programu stažiranja koji trenutno pohađam,“ kaže Medina sa Kosova*.

Interaktivne sesije su pružile priliku i za primjenu teorijskog znanja na praktične scenarije. Kulminacija regionalne škole bila je simulacija suđenja, gdje su studenti sami analizirali, pripremili i izložili hipotetičke predmete koji su se ticali bitnih tema poput eksploatacije prirodnih resursa, zaštite životne sredine, zagađenja zemljišta i vodotokova, te tretiranja otpada, a pozivajući se na stvarne globalne pravne trendove – međunarodnu sudsku praksu, pravne ugovore, te standarde zaštite ljudskih prava.

Ivona iz Sjeverne Makedonije, učesnica škole, naročito je pohvalila kombinaciju teorijskog i praktičnog rada: „Od ove obuke sam naučila mnogo i zaista sam oduševljena. Predavanja su bila vrlo profesionalna, bilo je mnogo timskog rada. Rezultati su veoma pozitivni jer ne možemo imati praksu ako nema teorije, i obratno.“  „Ovo je bila dobra prilika i kako bi se upoznali novi ljudi, jer kontakti stvarno mnogo znače, a i kako bi se naučilo nešto novo - jer je tema jako relevantna i bitna, a o njoj se ne priča dovoljno,“ dodala je Ana iz Crne Gore.

Ovogodišnja tema je naročito relevantna. Nova Konvencija Vijeća Evrope o zaštiti životne sredine kroz krivično pravo, obavezujući ugovor osmišljen tako da radi na suzbijanju ekološkog kriminala, postaje ključni instrument u suočavanju sa trostrukom planetarnom krizom koju čine klimatske promjene, zagađenje i gubitak biodiverziteta. U tom kontekstu, od ključnog je značaja razumjeti ljudskopravaške implikacije u reguliranju zaštite okoliša.

„Meni je baš prijalo da uđem u te nove trendove u evropskom pravu, nove odluke Evropskog suda za ljudska prava koje postaju precedent i predstavljaju nove težnje u pravu,“ kaže Filip iz Srbije. Isto mišljenje dijeli i Merjem iz Bosne i Hercegovine: „Poveznica sa ekološkim aspektom je izrazito bitna, govorimo o nekoj najnovijoj generaciji prava koja se pojavila tek nekih '70ih kao pozitivnopravna. Generalno, zbog situacije koju imamo u svijetu, veoma nam može pomoći ovaj aspekt i ovi dani koje smo proveli proučavajući ga.“

Nudeći fokusirano i iskustveno okruženje za učenje, Regionalna škola pruža budućim pravnicima bitne alate za uspješan akademski i stručni rad, te temeljito znanje o međunarodnim mehanizmima zaštite ljudskih prava.

Regionalna škola o ljudskim pravima organizirana je u sklopu projekta Vijeća Evrope Podrška dosljednoj nacionalnoj primjeni Evropske konvencije o ljudskim pravima i olakšavanje izvršenja presuda Evropskog suda za ljudska prava u Bosni i Hercegovini, koji se finansira u okviru Akcionog plana Vijeća Evrope za Bosnu i Hercegovinu 2022-2025, u suradnji sa projektima koje provodi Vijeće Evrope u okviru zajedničkog programa Evropske unije i Vijeća Evrope „Horizontal Facility za Zapadni Balkan i Tursku,“ a koje sufinansiraju Evropska unija i Vijeće Evrope: Ka konsolidiranom i efikasnijem sistemu besplatne pravne pomoći (BPP) u Sjevernoj Makedoniji, Unapređivanje zaštite ljudskih prava u Srbiji, Osnaživanje odgovornosti u pravosudnom sistemu i unapređenje prava žrtava u Crnoj Gori, kao i regionalnim projektom Vijeća Evrope Ljudska prava i održiva životna sredina u Jugoistočnoj Europi te bilateralnim projektom koji se provodi na Kosovu*Kosovu*: Podrška Ustavnom sudu u primjeni i promociji evropskih standarda ljudskih prava - Faza II.

* Svako spominjanje Kosova, bilo da se odnosi na teritoriju, institucije ili stanovništvo, u ovom dokumentu ima se smatrati da je u skladu sa Rezolucijom Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija 1244 i bez prejudiciranja statusa Kosova.