Geri

Beslan okulundaki terör saldırısı mağdurlarının davayı kazanmaları

Tagayeva ve diğerleri/Rusya  | 2017

Beslan okulundaki terör saldırısı mağdurlarının davayı kazanmaları

Bir anne olarak çocuklarınızı gömmek korkunç bir şey… Bu acıyı hissettikten sonra başkalarının da aynı acıyı duymalarına izin veremem. Böyle bir şeyin asla tekrarlanmaması için elimizden gelen herşeyi yapmalıyız.

Saldırıda kocasını ve her iki oğlunu da kaybeden Emma Tagayeva.  BBC mülakatından - © fotoğraf Creative Commons Aaron Bird

Ön bilgiler

Eylül 2004’te otuzu aşkın silahlı terörist Kuzey Osetya’da, Beslan’da bir okula saldırı düzenlediler. Elli saati aşkın bir süre, çoğunluğu çocuk olan 1000’den fazla insanı rehin aldılar. Patlamalar, ateş açılması ve silahlı müdahale sonucunda 330’u aşkın insan –bunların 180’den fazlası çocuktu – hayatını kaybetti, 750’yi aşkın insan yaralandı.

Daha sonra ortaya çıktı ki, yerel yöneticilerin elinde, söz konusu gün veya günlerde bir eğitim kurumuna terör saldırısı düzenleneceğine dair bilgiler vardı. Ancak yetkililer teröristleri durdurmaya, güvenliği artırmaya veya halkı uyarmaya çalışmadılar.

Yetkililerin olaya mukabelesinde resmi bir liderlik eksikliği vardı ve bunun sonucunda da karar vermede ve koordinasyonda ciddi sorunlar meydana gelmişti. Güvenlik güçlerinin teröristlerle nasıl çatışmaya gireceğine dair düzgün kuralların olmaması nedeniyle, rehinelerin halen tutulduğu binalara karşı ayrım gözetmeksizin silah kullanılmıştı. Bu silahlar arasında alev püskürten silahlar, el bombası atarlar ve bir tank topu bulunmaktaydı. Bu silahlar rehineler arasında ağır zayiata yol açmıştı.

409 mağdur veya aile üyesi saldırıyla ilgili olarak Rus makamlarının bir dizi hatası olduğunu ileri sürerek olayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine götürdüler. Bunlardan çoğu olayla ilgili gerçeği ve ileride bu tür trajediler yaşanmaması ne gibi dersler alınabileceğini öğrenmek istiyorlardı.

AİHM kararı

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi uyarınca milli makamlar mümkün olan her durumda yaşama yönelik tehditleri önlemekle ve tehlikeli durumlarda hasarı en aza indirgemekle yükümlüdürler. Ancak bu olayda yetkililer yükümlülüklerini çeşitli biçimlerde yerine getirmemişlerdir. Güvenlik operasyonunun planlanması ve kontrolü dağınık bir biçimde yapılmış ve liderlikten yoksun olarak gerçekleştirilmiştir. Düzgün kurallar olmadığından okula karşı kullanılan silahlarda ayrım gözetilmemiş, bu da can kaybının artmasına neden olmuştur. Son olarak da olayla ilgili soruşturma ne olup bittiğini ortaya koymada yetersiz kalmıştır.

Mahkeme geçmişten ders almaya, ilgili yasal ve operasyonel standartlara ilişkin farkındalığın artırılmasına ve ileride benzer ihlallerin önlenmesine yönelik çeşitli tedbirlerin alınması gerektiğini belirtmiştir.

Dava başvurusunda bulunanlara yaklaşık 3 milyon Euro’luk tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

Ölenleri asla geri getiremeyiz, ancak güçlü olup neler olup bittiğini açıkça konuşmalıyız ki, Beslan saldırısı bu tür saldırıların sonuncusu olsun.

Dört aile üyesi kuşatma esnasında rehin alınan Bn Ella Kesayeva. Bn Ella Kesayeva Beslan’ın Sesi adlı tabana yayılmış bir STK’nın başkanlığını yaptı. Avrupa İnsan Hakları Savunuculuk Merkezi’nden alıntı - © fotoğraf Jam News

Müteakip gelişmeler

Avrupa Konseyi 2012 yılından beri terörizme karşı mukabeleye yönelik reformları, yapıları ve usulleri denetlemektedir. Denetleme ilk kez 2002 yılı Moskova tiyatrosu kriziyle ilgili bir başka AİHM davasında başlatılmıştır (Finogenov ve diğerleri/Rusya Davası).

Beslan’daki olaylardan beri terörizme karşı mücadelede yasal ve düzenleyici çerçeveyi iyileştirmek üzere iki cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve bir federal yasa yayınlanmıştır.

Yetkililerin terör olaylarıyla başa çıkma kapasitesini iyileştirmeye yönelik çok çeşitli seminerler, etkinlikler ve eğitim tatbikatları düzenlenmiştir.

Avrupa Konseyi bu alandaki, reformları ve bu olaylarla ilgili yapılması gereken ilave soruşturmaları izlemeye devam etmektedir.

Linkler


İlgili örnekler

Dört yaşındaki bir kızın kötü muamele görmesinden sonra yapılan reformlar

Tabitha Mitunga dört yaşındayken – yanında aile fertleri, arkadaşları ve kendisine bakacak hiç kimse olmaksızın Belçika makamlarınca hemen hemen iki ay süreyle gözaltında tutuldu. Tabitha Mitunga ruhsal zarar gördü ve Strazburg Mahkemesi haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Tabitha Mitunga’nın davası Belçika’da refakatçisi olmayan çocuklar için daha iyi koruma sağlanması ihtiyacına dikkat...

Read more

20 yıl boyunca haklarından mahrum yaşayan kunduracı için adaletin yerini bulması

Şubat 1992’de Slovenya’da yaşayan 25.000’i aşkın insan otomatik olarak ülkede oturma haklarından yoksun bırakıldı. Mustafa Kurić dahil pek çoğunun evrakları ellerinden alındı, oturdukları dairelerden çıkartıldılar, çalışmalarına veya seyahat etmelerine izin verilmedi, kişisel eşyalarını kaybettiler ve kötü şartlarda yaşamak zorunda kaldılar. AİHM kararından sonra yasada değişiklik yapıldı ve...

Read more

Bir şahsın mücadelesi sonucunda İrlanda’da eşcinselliğin yasal hale gelmesi

David Norris cinselliğini açıkça ifade etmesinin hakkında ceza kovuşturmasıyla sonuçlanacağını anladıktan sonra panik atakları geçirmeye, yoğun depresyona girmeye başladı. Strazburg Mahkemesi, Norris’in cinselliğinin suç sayılmasının temel haklarını ihlal ettiğine hükmetti. Bu durum 1993’te karşılıklı rıza gösteren yetişkinler arasında eşcinsel eylemlerin İrlanda yasalarına göre tamamen yasal...

Read more

Babanın oğlunu görebilme savaşını kazanması –ve tüm Çek anne babalarının bu hakları kazanması

Vladimír Zavřel’in karısı evi terk ettiğinde beraberliklerinden doğan altı yaşındaki oğlunu da yanına aldı ve Vladimír Zavřel’in oğlunu görmesini engelledi. Vladimír mahkemeden oğluyla görüşmesini sağlayacak bir karar çıkarttı ancak yetkililer bu kararın uygulanmasını sağlamadılar. AİHM bu durumun aile yaşamı hakkını ihlal ettiğine hükmetti. Baba ile oğul arasında temas sağlandı ve benzer...

Read more

Cinsel istismara maruz bırakılan onaltı yaşındaki zihinsel özürlü kız için adaletin yerini bulması

Zihinsel özürlü olan Bn Y. Onaltıncı yaş gününün gecesi cinsel istismara maruz bırakılmıştı. Y.’nin babası saldırgana karşı ceza kovuşturması başlatmak istedi, ancak Hollanda yasalarına göre sadece mağdur ceza kovuşturması başlatabiliyordu. Y. içinde bulunduğu koşullar nedeniyle bunu yapamazdı ve sonuç olarak saldırgan adalet önüne çıkarılmadı. AİHM bu durumun Y.’nin temel haklarının ihlaline...

Read more

Birlikte yaşadığı adam tarafından boğazı sıkılarak dövülen kütüphanecinin aile içi şiddet mağdurları için adaletin yerini bulmasını sağlaması

Loreta Valiulienė yetkililere birlikte yaşadığı insanın kendisine saldırdığını bildirdi. Ancak savcı gerekli soruşturmayı defalarca yapmadı, dava zaman aşımına uğradı ve Loreta Valiulienė’in birlikte yaşadığı insan asla adaletin karşısına çıkmadı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu hatalar nedeniyle Bn Loreta Valiulienė’in temel haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Daha sonra Litvanya’da aile...

Read more

Polise yardım etmeye çalışan adama polis zulmü uygulandığı iddiasının soruşturulmaması

Cvetan Trajkoski tehlikeli bir durumu haber vermek üzere polise gitti. Burada daha sonra anlaşıldığı kadarıyla aracını yanlış yere park ettiği için, iddia edildiğine göre bir grup polis memuru tarafından dövüldü. AİHM yetkililerin saldırı iddiasını gereken biçimde soruşturmadığına hükmetti. Bu ve diğer davalar sonucunda polis zulmü iddialarının gereken biçimde soruşturulmasını sağlamaya yönelik...

Read more

Bir kadına ve oğluna yönelik ölümcül saldırı sonucunda aile içi şiddete yönelik halen süregelen reformların yapılması

Kocası Elisaveta Talpis’i yıllarca fiziksel şiddete maruz bıraktı. Elisaveta Talpis polise şikayetçi oldu ancak polis aylarca herhangi bir girişimde bulunmadı. Kocası bir gece Elisaveta Talpis’e bıçakla saldırdı ve yaraladı, müdahale etmek isteyen oğlunu da öldürdü. AİHM polisin pasifliğini kınadı, bunun sonucunda İtalya’da aile içi şiddete yönelik reformlar yapıldı.

Read more

Beslan okulundaki terör saldırısı mağdurlarının davayı kazanmaları

2004 yılında Beslan rehine krizinde 330’u aşkın insan ölmüş (180’i aşkını çocuk olmak üzere) ve 750 kişi de yaralanmıştı. Yetkililerin elinde yakında bir terör saldırısı olacağına dair yeterli bilgi olmasına rağmen emniyet tedbirleri artırılmamış ve halk uyarılmamıştı. Bu ve diğer noksanlıklar nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yetkililerin halkı gerektiği gibi koruyamadığına hükmetmiştir.

Read more

Suçsuz bir adamın yasaya aykırı olarak gözaltında tutulması ve özgürlük hakkını korumaya yönelik reformlar yapılması

Sergey Solovyev hayatının üç yılını adam öldürme suçuyla haksız yere suçlanarak bir hücrede geçirdi. Gözaltına alındıktan sonra gözaltı süresi, Rus yasalarına aykırı bir biçimde, mahkeme kararı olmadan uzatıldı. AİHM Bay Solovyev’in özgürlük hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Rusya yasadışı gözaltı emirleri verilmesini önlemek ve özgürlük hakkını korumak üzere ceza yasasında değişiklik yaptı.

Read more

Ebeveynin, oğullarının ölümü üzerine adalet arayışını kazanmaları

Gregor Šilih 20 yaşındayken hastanede öldü. Gregor Šilih’in anne babası olaya hastanenin ihmalinin neden olduğuna inanıyordu. Gerçeği öğrenmek üzere yasal girişimde bulundular. Aradan onaltı yıl geçtikten sonra girişimleri hala bir sonuç vermemişti. AİHM, yetkililerin gerçeği ortaya çıkarmak için etkili adımlar atmadıklarına hükmetti. Dava sonucunda aynı olayın bir daha tekrarlanmasını...

Read more

Dul eşin, kocasının polis tarafından el konan mallarını geri almak için sürdürdüğü mücadeleyi kazanması

Karol Rummi’nin eşi öldüğünde değerli eşyalarına polis tarafından keyfi olarak el kondu. Bn Rummi kocasının eşyalarını geri almak istediğinde mahkemede dava açmasına izin verilmedi ve malların artık devlete ait olduğu söylendi. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Bn Rummi’nin mülkiyet hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Kendisine tazminat ödendi ve benzer sorunların ileride yaşanmaması için yasada...

Read more

Mimarın Strazburg’da davayı kazanması üzerine eşcinselliğin suç olmaktan çıkması

Kıbrıs yasaları onyıllar boyunca erkekler arasındaki eşcinsel ilişkiyi suç olarak kabul etti. Alecos Modinos başka bir erkekle olan ilişkisi nedeniyle baskı, endişe ve hakkında suç kovuşturması yapılma korkusu içinde yaşıyordu. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Aleco’nun cinselliğinin suç sayılması nedeniyle Aleco’nun özel yaşamla ilgili temel haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Kıbrıs 1988...

Read more

98 yaşındaki kadın, Komünist rejimin el koyduğu mülkünü geri almak için sürdürdüğü on yıllarca süren mücadeleyi kazandı

Romanya’da komünizmin çökmesinden sonra halka eski rejim tarafından kamulaştırılan mülklerinin iadesini isteme hakkı veren yasalar kabul edildi. Onbinlerce insan bu taleplerde bulundu ancak çok sayıda insan gecikmelerle ve başvurularının sonuca ulaştırılmamasıyla karşı karşıya kaldılar. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi sistemde reform yapılması gerektiğine hükmetti—bunun sonucunda mülklerin...

Read more

Çocuklarını tek başına büyüten kadınların – ve çocuklarının -- haklarıyla ilgili kilometre taşı niteliğindeki davayı kazanan kadın

Paula Marckx bir bebeği doğduğunda evli değildi. Paula evli olmadığı için bebeğinin kendi çocuğu olarak tanınmayacağını, tanınmasının ancak yasal bir süreçten geçtikten sonra gerçekleşebileceğini şaşkınlıkla öğrendi. Bu süreçten sonra bile kızı eksik bir sosyal statüye sahip olacaktı ve Paula’nın mirasçısı olamayacaktı. AİHM bunun aile yaşamı hakkını ihlal ettiğine hükmetti – bunun sonucunda...

Read more

Şahsın, işlemediği bir suç için hemen hemen altı yıl hapse mahkum olması – ve özgürlüğü korumaya yönelik reformlar yapılması

Haksız yere cinayet ve hırsızlığa teşebbüsle suçlanan Andrzej Leszczak beraat edinceye kadar neredeyse üç yıl gözaltında tutulmuştu. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Polonya makamlarının Bay Leszczak’ı neden gözaltında tuttuklarına ilişkin geçerli nedenler göstermediğine ve kendisinin duruşmaya katılmasını sağlayacak başka yöntemler araştırmadığına hükmetti. Buna benzer bir dizi davadan sonra...

Read more

Havacıların dini faaliyetleri nedeniyle mahkum edilmelerini müteakiben adaletin yerini bulması ve reformlar yapılması

Üç Yunan Hava Kuvvetleri subayı Pentecostal Kilisesine bağlıydılar. Her üçü de dinlerini yaydıkları için mahkum oldular ve bir yılı aşkın bir ertelenmiş hapis cezasına çarptırıldılar. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi subayların sivillerle bu görüşmeleri yaptıkları için hüküm giymelerinin subayların din özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetti. Yunan hükümeti ileride bu nedenle mahkumiyet kararı...

Read more

Çevre örgütüne yasal statü verilmemesini müteakiben dernek kurma özgürlüğünü korumaya yönelik reformlar yapılması

Dört Ukraynalı yerel çevrelerini korumak için bir grup oluşturdular. Ancak derneklerini tescil ettirmek istediklerinde yetkililer idari bir takım teknik konuları gerekçe göstererek isteklerini reddetti. Grup dağılmak zorunda kaldı. AİHM bunun grubun dernek kurma özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetti. 2013 yılında yeni Dernekler Yasası bu tür grupları korumaya yönelik daha uygun kurallar içeriyordu.

Read more

Cinayete kurban gitmiş iki çocuğun annesi için adaletin yerini bulması

Dana Kontrová kocasının şiddet uyguladığı ve dengesiz olduğu konusunda polisi pek çok kez uyarmıştı. Bir gün bu şahsın kendi ailesini av tüfeğiyle tehdit ettiğini polise bildirmesine rağmen polis her hangi bir girişimde bulunmadı. Şahıs iki gün sonra çocuklarını öldürdü ve intihar etti. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yetkililerin çocukların yaşamını koruma yükümlülüğünü yerine getirmediğini ve...

Read more

İran’da taşlanarak öldürülmekten kurtarılan genç kadın

İran’da, 24 yaşında olan Hoda Jabari’nin zina yaptığından şüphe diliyordu. Bu suç taşlanarak öldürülmek suretiyle cezalandırılabiliyordu. Bn Jabari İstanbul’a kaçtı. Ancak Türk makamları kendisini geri göndermeye karar verdiler. AİHM Bn Jabari’nin geri gönderilip, taşlanarak öldürülme olasılığını engelledi. Bn Jabari’nin Türkiye’de ikamet etmesine ve nihayetinde yeni bir hayat kurmak üzere...

Read more