Back Հայաստանում փոխպատվաստման համակարգի ամրապնդում։ Օրգանների թրաֆիքինգի դեմ պայքարի ուժեղացում

2026 թվականի սեպտեմբերի 4-ին ՀՀ արդարադատության նախարարությունը և Եվրոպայի խորհուրդը քննարկեցին նշանակալից հարց՝ ինչպես ամրապնդել օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստման իրավական երաշխիքները՝ ուժեղացնելով պայքարը մարդու օրգանների թրաֆիքինգի դեմ։ 
Հայաստանում փոխպատվաստման համակարգի ամրապնդում։ Օրգանների թրաֆիքինգի դեմ պայքարի ուժեղացում

Օրգանների փոխպատվաստման քաղաքականության մշակման և մարդու օրգանների թրաֆիքինգի դեմ պայքարի գործում ներգրավված մասնագետների համար Եվրոպայի խորհրդի «Մարդու օրգանների թրաֆիքինգի դեմ» կոնվենցիային Հայաստանի ներպետական օրենսդրության համապատասխանության իրավական գնահատման զեկույցը անհրաժեշտություն էր՝ չարաշահումները կանխելու և խոցելի անձանց օրգանների անօրինական հավաքագրումից ու շահագործումից պաշտպանելու, ինչպես նաև կյանքեր փրկող այս ոլորտում վստահություն ձևավորելու համար։

Քննարկման ընթացքում ներկայացվեց Եվրոպայի խորհրդի աջակցությամբ պատրաստված Եվրոպայի խորհրդի «Մարդու օրգանների թրաֆիքինգի դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիային Հայաստանի քրեական արդարադատության համակարգի և դրա համապատասխանության համապարփակ վերանայմանն ուղղված իրավական գնահատման զեկույցը,

Արդարադատության և առողջապահության ոլորտների ներկայացուցիչները, քաղաքականության մշակողները, իրավաբաններն ու բուժաշխատողները կենտրոնացան այն բանի վրա, թե ինչպես են այս իրավական շրջանակները արտացոլվում կլինիկական պրակտիկայում, ինչպես է Հայաստանի ազգային  օրենսդրությունը համապատասխանում Եվրոպայի խորհրդի «Մարդու օրգանների թրաֆիքինգի դեմ պայքարի» կոնվենցիային: Օրենսդրության համապատասխանության զեկույցն ընդգծում է, որ չնայած Հայաստանն ունի ամուր օրենսդրական հիմքեր, նպատակային բարեփոխումները կարևոր են: Մասնավորապես, դրանք պետք է ուղղված լինեն մարդկային արժանապատվության, մարմնական անձեռնմխելիության, ազատ և իրազեկված համաձայնության և մարդու մարմնի չառևտրայնացման սկզբունքի պաշտպանության ամրապնդմանը, միաժամանակ բարելավելով մարդկային օրգանների ապօրինի շրջանառության հետ կապված հանցագործությունների կանխարգելումը, հայտնաբերումը, հետաքննությունը և քրեական հետապնդումը: Հիմնական առաջարկությունները ներառում են մարդու օրգանների անօրինական հեռացման, մշակման, տեղափոխման և միջնորդության համար հատուկ քրեական հանցագործությունների սահմանում, ինչպես նաև քննչական կարողությունների ամրապնդում և պարբերական օրենսդրական վերանայման մեխանիզմների ստեղծում:

Քննարկման ընթացքում ընդգծվեց քրեական օրենսդրության այս առաջարկվող փոփոխությունների և Հայաստանի կողմից 2025 թվականին վավերացված Օվիեդոյի կոնվենցիայի սկզբունքներին օրենսդրության շարունակական համապատասխանեցման անհրաժեշտւթյունը: Հանդիպման ավարտին արդարադատության և առողջապահության ոլորտի ներկայացուցիչների միջև փոխհամաձայնությունը հստակ էր. միջոլորտային կայուն համագործակցությունը շարունակում է կարևոր լինել՝ ապահովելով, որ օրգանների փոխպատվաստումը իրականացվի մարդկային արժանապատվության, թափանցիկության և իրավական հաշվետվողականության բարձրագույն չափանիշներին համապատասխան:

Միջոցառումը կազմակերպվել էր ՀՀ արդարադատության նախարարության և Եվրոպայի խորհրդի կողմից՝ «Մարդու իրավունքները կենսաբժշկության մեջ III» ծրագրի շրջանակում, որն իրականացվում է Եվրոպայի խորհրդի՝ Հայաստանի համար 2023-2026թթ գործողությունների ծրագրի շրջանակում։

*Մարդու օրգանների թրաֆիքինգը մարդու իրավունքների և մարդկային արժանապատվության լուրջ խախտում է: Այն կարող է ներառել մարդկային օրգանների անօրինական հեռացում, ձեռքբերում, փոխանցում, ստացում կամ օգտագործում, ներառյալ այն իրավիճակները, երբ օրգանները ձեռք են բերվում առանց վավեր համաձայնության կամ ֆինանսական շահի կամ այլ անհիմն առավելության դիմաց: Նման գործելակերպի կանխարգելումը և դրա դեմ պայքարը պահանջում են արդյունավետ իրավական երաշխիքներ, ամուր ինստիտուցիոնալ համագործակցություն և մարդու իրավունքների վրա հիմնված մոտեցում, որը պաշտպանում է անհատներին շահագործումից՝ միաժամանակ ապահովելով փոխպատվաստման համակարգերի ամբողջականությունը:

 

Երևան, Հայաստան 4 Սեպտեմեբերի 2026
  • Diminuer la taille du texte
  • Augmenter la taille du texte
  • Imprimer la page
Ո՞րն է ծրագրի նպատակը

Հիմնվելով Եվրոպայի խորհրդի՝ Հայաստանի համար իրականացվող գործողությունների 2019-2022թթ․ և 2023-2026թթ․ ծրագրերի շրջանակներում իրականացված «Մարդու իրավունքների պաշտպանությունը կենսաբժշկության ոլորտում» ծրագրի առաջին երկու փուլերի արդյունավետ իրականացման արդյունքում գրանցված ձեռքբերումների վրա՝ ծրագրի այս փուլում նախատեսվում է շարունակել աջակցություն տրամադրել Հայաստանի կառավարությանը՝ կենսաբժշկության և առողջապահության ոլորտի ազգային օրենսդրությունը եվրոպական չափանիշներին ներդաշնակեցնելու ուղղությամբ, որոնք ամրագրված են Եվրոպայի խորհրդի՝ Կենսաբանության և բժշկության նվաճումների կիրառման առնչությամբ մարդու իրավունքների և արժանապատվության պաշտպանության մասին կոնվենցիով՝ հայտնի որպես Օվիեդոյի կոնվենցիա, և որը կենսաբժշկության ոլորտում մարդու իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված իրավաբանորեն պարտադիր ուժ ունեցող միակ միջազգային փաստաթուղթն է։

Եվրոպայի խորհրդի և Հայաստանի կառավարության միջև արդյունավետ համագործակցության արդյունքում Հայաստանի Հանրապետությունը 2024թ․ մայիսին ստորագրել է Օվիեդոյի կոնվենցիան և պատրաստվելով այն նաև վավերացնել՝ արտահայտել իր հանձնառությունը կենսաբժշկության ոլորտում մարդու իրավունքների պաշտպանության ուղղությամբ։

Ծրագրի նախորդ երկու փուլերի իրականացման ընթացքում ձեռք բերված արդյունքներից և քաղված դասերից ելնելով՝ այս Ծրագիրն աջակցություն կտրամադրի քաղաքականության մշակման և իրականացման մակարդակում՝ աջակցելով կառավարությանը իրականացնելու առողջապահության ոլորտում բարեփոխումները։ Ծրագիրը մասնավորապես նպատակաուղղված է.

  • Աջակցել կառավարության՝ կենսաբժշկական ոլորտում իրավական դաշտը եվրոպական չափանիշներին և մասնավորապես Օվիեդոյի կոնվենցիայով սահմանված չափանիշներին համապատասխանեցնելու ջանքերին;
  • Աջակցել բուժաշխատողներին և իրավաբաններին Օվիեդոյի կոնվենցիայով ամրագրված չափանիշներին առավել համապատասխան պրակտիկաներ և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ կիրառելու ուղղությամբ;
  • Խթանել պացիենտակենտրոն մոտեցումը առողջապահության ոլորտում;
  • Խթանել առողջապահական հարցերի շուրջ հանրային երկխոսությունը;
  • Աջակցել Ղարաբաղի բուժաշխատողների՝ Հայաստանի Հանրապետության առողջապահական համակարգին ինտեգրմանը:

Որպես Հայաստան փախստականների ներհոսքին արձագանքելու միջոցառումների համալիր փաթեթի բաղկացուցիչ մաս` ծրագիրը կշարունակի աջակցել ՀՀ կառավարության ջանքերին՝ Ղարաբաղի բուժաշխատողներին Հայաստանի առողջապահական համակարգում ինտեգրելու հարցում։

 Սկիզբ՝ 1 հունվարի 2025 թ․

 Տևողություն՝ 24 ամիս

 Ֆինանսավորում՝ 600,000 եվրո, Եվրոպայի խորհրդի Հայաստանի համար իրականացվող գործողությունների 2023–2026 թվականների ծրագրին աջակցող դոնորներ

Կոնտակտային անձ՝ Մերի Կատվալյան, Ծրագրի ավագ պատասխանատու

Ովքե՞ր են ծրագրի շահառուները
  • ՀՀ առողջապահության նախարարություն
  • ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակ
  • ՀՀ ազգային ժողովի առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողով
  • ՀՀ ազգային ժողովի մարդու իրավունքների և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողով
  • ՀՀ արդարադատության նախարարություն
  • ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն
  • ՀՀ առողջապահության ազգային ինստիտուտ
  • Երևանի պետական բժշկական համալսարան
  • լայն հասարակություն
Ինչպե՞ս է իրականացվում ծրագիրը

Համագործակցության ծրագիրն իրականացվում է Եվրոպայի Խորհրդի կողմից Հայաստանի համար 2023-2026թթ․ գործողությունների ծրագրով կենսաբժշկության ոլորտում մարդու իրավունքների պաշտպանության համար սահմանված առաջնահերթություններին համահունչ։ Ինչպես նշված է Գործողությունների ծրագրում՝ Հայաստանի կառավարությունը Եվրոպայի խորհրդի հետ միասին կենսաբժշկության ոլորտում մարդու իրավունքների պաշտպանությունն ամրապնդման հարցը ճանաչել են իրենց առաջնահերթություններից մեկը։

Ի՞նչ արդյունքի ենք ակնկալում հասնել
  • Գործող օրենսդրական նորմերն ու իրավակիրառ գործընթացները համապատասխանեցված են Օվիեդոյի կոնվենցիայում ամրագրված սկզբունքներին:
  • Բարձրացել է կենսաբժշկության ոլորտում մարդու իրավունքների պաշտպանության մակարդակը:
  • Բարելավվել է առողջապահական թեմաներով հանրային  երկխոսության մակարդակը։
  • Հայաստանը ավելի պատրաստված է Օվիեդոյի կոնվենցայի հնարավոր հետագա վավերացմանը:
Տեսանյութեր

Օվիեդոյի կոնվենցիան պաշտպանում է մարդու իրավունքները կենսաբժշկության ոլորտում

 

Հայաստան. Օվիեդոյի կոնվենցիա

 

Հարցազրույց առողջապահության մասնագետների էթիկայի հանձնաժողովի նախագահի հետ

 

Օվիեդոյի կոնվենցիայի վավերացումը Հայաստանի կողմից