Zajednička izjava Marije Pejčinović Burić, Generalne sekretarke Vijeća Evrope, i  Helene Dali, Evropske komesarke za jednakost

Mnogi od 10 do 12 milliona Roma u Evropi još uvek pate od siromaštva i društvene isključenosti. Rasprostranjenost anticiganizma je sve veća i pogoršava njihov ekonomski i socijalni položaj. Nejednakost i dalje postoji uprkos stalnim naporima na nacionalnom, evropskom i međunarodnom nivou da se suzbiju predrasude, disrkiminacija i zločini protiv Roma i Putnika.

Ovogodišnji Međunarodni dan Roma se obilježava u vrijeme kada se svijet mobiliše za borbu protiv širenja bolesti COVID-19, a evropske zemlje su usvojile vandredne mjere. Kao posljedica, svakodnevni život se za mnoge ljude transformiše na način na koji nikada nismo vjerovali da je moguć.

U upravljanju ovom krizom vlade moraju da budu podržane od strane svih, i neophodno je da budu slobodne u odlučivanju o neophodnim mjerama. Međutim, sve mjere moraju biti u skladu sa postojećim evropskim okvirom ljudskih prava, uključujući principe jednakosti i nediskriminacije.

„Zabrinuta sam“, kaže Marija Pejčinović Burić, „izvještajima da su neke evropske zemlje usvojile mjere koje bi mogle da dovedu do daljeg narušavanja ljudskih prava Roma i ugroze njihov ravnopravan pristup osnovnim javnim uslugama, naročito zdravstvenoj zaštiti, sanitarnim uslovima, čak i čistoj vodi. Zabrinuti smo kada vidimo da je pružanje pomoći u hrani i isplati socijalnih davanja prorijeđeno, kao i da neki političari krive Rome za širenje virusa.“

Helena Dali, evropska komesarka za ravnopravnost, kaže: „Govor mržnje i lažne vijesti protiv Roma su na internetu ponovo u porastu. Mnogo Roma u Evropi se i dalje suočava sa anticiganizmom, diskriminacijom i socio-ekonomskom isključenošću u svakodnevnom životu - uprkos EU propisima i nacionalnim zakonima protiv diskriminacije. Negativni stereotipi i predrasude su i dalje veoma prisutni u našem društvu. Zbog toga će Komisija predstaviti ojačanu strategiju za ravnopravnost Roma i njihovo socijalno uključivanje u evropsko društvo.  

Sada se moraju uložiti veći napori da bi se osiguralo da Romi budu uključeni u društvo i da imaju jednak pristup osnovnim potrebama, čime se osigurava i njihova zaštita od infekcije. Moramo da stojimo ujedinjeni. Jedini način za prevazilaženje krize je da radimo zajedno. Ako može biti ičega zaraznijeg od virusa, to je naša solidarnost. Evropljani sada moraju da  stanu jedni uz druge.“

U ovim teškim vremenima, pozivamo države članice da ulože posebne napore i osiguraju da se marginalizovane grupe i etničke manjine, posebno Romi, ne suoče sa dodatnim teškoćama, diskriminacijom, govorom mržnje ili zločinom iz mržnje.

Pozivamo sve evropske zemlje da se pridržavaju načela Evropske konvencije o ljudskim pravima i Evropske socijalne povelje, kroz pojačanu podršku marginalizovanim grupama, te da učine sve što mogu kako bi spriječile da nacionalne ili etničke manjine, posebno Romi, ne postanu žrtve u trenutnoj krizi.

Pozivamo vlade da obezbede jednak pristup javnim uslugama, što u vrijeme pandemije uključuje i obezbeđivanje hrane, čiste vode, kao i osnovnih sredstava higijene i zdravstvene zaštite.

Novi Strateški akcioni plan Vijeća Evrope za socijalno uključivanje Roma i Putnika (2020-2025) i predstojeća EU Strategija za Rome nakon 2020, imaju za cilj da promovišu i zaštite ljudska prava Roma i Putnika u Evropi, borbu protiv anticiganizma i diskriminacije, kao i podsticanje njihovog socijalnog uključivanja. Ovi dokumenti pružaju konceptualni okvir za zaštitu demokratije kroz jednakost i socijalno jedinstvo u različitim evropskim društvima.

Međunarodni dan Roma (8. april)  je dan kojim se proslavlja romska kultura, istorija i jezik, kao i podiže svijest o problemima sa kojima se Romi i dalje suočavaju. Zvanično je proglašen 1990. godine tokom 4. svjetskog kongresa Roma, u čast prvog velikog međunarodnog sastanka Roma, od 7. do 12. aprila 1971. godine, u Orpingtonu nedaleko od Londona, u Velikoj Britaniji.