Այս շաբաթ հրապարակված զեկույցներում նշվել է Սլովակիայի ջանքերը՝ պաշտպանելու փոքրամասնությունների լեզուները, մասնավորապես հունգարերենը, և Հայաստանի ջանքերը՝ խթանելու լեզվական բազմազանությունը: Այնուամենայնիվ, երկու դեպքում էլ զեկույցներում նշվում է, որ դեռևս անհրաժեշտ է աշխատանք կատարել:
Տարածաշրջանային կամ փոքրամասնությունների լեզուների եվրոպական խարտիայի փորձագետների կոմիտեի կողմից հրապարակված երկու զեկույցներում նշվել են փոքրամասնությունների լեզուների հետ կապված խնդիրները կրթության և այլ ոլորտներում երկու երկրներում։
Աջակցություն փոքրամասնությունների մշակույթներին
Սլովակիայի վերաբերյալ հանձնաժողովը նշել է մի շարք ոլորտներում փոքրամասնությունների լեզուների օգտագործումը թույլատրող օրենսդրությունը, մասնավորապես՝ իշխանությունների կողմից մի քանի ազգային փոքրամասնությունների թանգարաններին ցուցաբերվող աջակցությունը։
Հայաստանում մշակվել է դպրոցների համար «մշակութային բազմազանության» ծրագիր։ Սա հնարավորություն է տվել փոքրամասնությունների լեզուների դասավանդման և ուսուցման համար. 2024 թվականին երկրի շուրջ 170 դպրոց է ներգրավվել։ Փոքրամասնությունների համայնքներում մշակութային միջոցառումները, սեմինարները և ազգային տոների տոնակատարությունները պարբերաբար տեղի են ունենում և ակտիվորեն աջակցվում ու ֆինանսավորվում են Հայաստանի կառավարության կողմից։
Ի՞նչ է պետք անել նաև Հայաստանում փոքրամասնությունների լեզուները պաշտպանելու համար։
Չնայած ռուսերենի դասավանդումը հասանելի է Հայաստանում կրթության բոլոր մակարդակներում, և այլ լեզուների ուսուցումը բարելավվել է, առաջընթացը սահմանափակ է՝ որակյալ լեզուների ուսուցիչների մշտական պակասի պատճառով: Հանձնաժողովը կոչ արեց ստեղծել ասորերենի, ուկրաիներենի և եզդիերենի համալսարանական ամբիոններ՝ այս խնդիրը լուծելու համար։
Ինչ վերաբերում է տեղական իշխանությունների կամ ժողովների հետ փոխգործակցությանը, հանձնաժողովը դրականորեն նշեց որոշ փոքրամասնությունների լեզուների օգտագործումը այս համատեքստերում: Այն վերահաստատեց անհրաժեշտությունը՝ ապահովելու, որ դա շարունակվի տեղական ինքնակառավարման ընթացիկ բարեփոխումների ժամանակ, որի շրջանակներում տեղական ինքնակառավարման որոշ տարածքներ կմիավորվեն:
Ինչպե՞ս կարող է Սլովակիան ավելին անել փոքրամասնությունների լեզուների համար։
Սլովակիայում օրենսդրությունը շարունակում է պարունակել դրույթներ, որոնք բացառում, սահմանափակում կամ խոչընդոտում են փոքրամասնությունների լեզուների օգտագործումը, մասնավորապես՝ դատական համակարգի, վարչակազմի, լրատվամիջոցների, ինչպես նաև տնտեսական և սոցիալական կյանքի ոլորտներում: Կրթության մեջ, չնայած հունգարերենն օգտագործվում է որպես ուսուցման միջոց բոլոր մակարդակներում, այլ լեզուների միջոցով կամ դրանց մեծ մասի դասավանդումը դեռևս լիովին հասանելի չէ՝ համաձայն Սլովակիայի պարտավորությունների:
Դատական համակարգի վերաբերյալ հանձնաժողովը ցավում է, որ քրեական դատավարություններում փոքրամասնությունների լեզուների օգտագործման իրավունքը ներկայումս կախված է նրանից, թե արդյոք տվյալ անձը չի տիրապետում սլովակերենին։ Հետևաբար, այն կոչ է անում ստեղծել հստակ իրավական հիմք քրեական դատավարություններում փոքրամասնությունների լեզուների օգտագործման համար՝ համաձայն խարտիայի։ Ներկայումս փոքրամասնությունների լեզուները որոշ չափով օգտագործվում են քրեական և քաղաքացիական դատավարություններում, բայց հազվադեպ՝ վարչական դատավարություններում։
Ի՞նչ է տարածաշրջանային կամ փոքրամասնությունների լեզուների եվրոպական խարտիան։
Տարածաշրջանային կամ փոքրամասնությունների լեզուների եվրոպական խարտիան Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիա է, որը նախատեսված է մասնակից պետությունների ավանդական տարածաշրջանային կամ փոքրամասնությունների լեզուները պաշտպանելու և խթանելու, ինչպես նաև այդ լեզուներով խոսողներին դրանք օգտագործելու հնարավորություն տալու համար՝ ինչպես անձնական, այնպես էլ հասարակական կյանքում։ Դրա իրականացումը վերահսկվում է փորձագետների անկախ կոմիտեի կողմից։ Պայմանագիրը ուժի մեջ է մտել 1998 թվականի մարտի 1-ին և այժմ ուժի մեջ է 25 երկրներում։
Press release on the Armenia report
Press release on the Slovakia report
Read the report on Armenia
Read the report on Slovakia
Կոնտակտներ