Եվրոպան պարտավոր չէ ընտրություն կատարել անվտանգության և ժողովրդավարության միջև։ Այն երբեք նման ընտրության առաջ չի կանգնել և այժմ չի կարող իրեն թույլ տալ սկսել դա անել։ Եվրոպայի խորհրդի Գլխավոր քարտուղար Ալեն բերսեն իր 2026 թվականի տարեկան զեկույցում՝ «Եվրոպայի համար նոր ժողովրդավարական պակտ՝ բեկումնային ժամանակներում» խորագրով, կոչ է անում ստեղծել այնպիսի իրավական և ժողովրդավարական շրջանակ, որի վրա կարող է հիմնվել տևական եվրոպական անվտանգությունը, ինչպես նաև վերականգնել մարդկանց վստահությունը հաստատությունների նկատմամբ։
Գլխավոր քարտուղարը զեկույցը ներկայացրել է Եվրոպայի խորհրդի անդամ 46 պետությունների արտաքին գործերի նախարարներին՝ 2026 թվականի մայիսի 15-ին Քիշնևում կայացած Նախարարների կոմիտեի ամենամյա նիստի ընթացքում։
Զեկույցում Գլխավոր քարտուղար Բերսեն զգուշացնում է, որ «քանի դեռ Եվրոպան վերազինվում է Սառը պատերազմից ի վեր չտեսնված մասշտաբներով, մենք պետք է հարցնենք ինքներս մեզ՝ իրականում ի՞նչ ենք պաշտպանում, և արդյոք միայն ուժը երբևէ բավարար կլինի։ Հենց այստեղ է, որ Եվրոպայի ներկայիս անվտանգության մոդելը թերանում է, և որտեղ պետք է սկսվի ժողովրդավարական անվտանգությունը»։ Նա ընդգծում է Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժման և այլ միջազգային ճգնաժամերի պատճառած վնասը։ «Յուրաքանչյուր չկասեցված սպառնալիք կամ ուժի կիրառում միջազգային իրավական կարգը ավելի է մոտեցնում անդունդին»,- հավելում է նա։
Նրա խոսքով՝ օտարերկրյա տեղեկատվական մանիպուլյացիան և միջամտությունը, ինչպես նաև ժողովրդավարական համակարգերի նկատմամբ վստահության կորուստը խաթարում են թե՛ օրենքի գերակայությունը, թե՛ սոցիալական կայունությունը՝ ներսից վտանգելով եվրոպական ժողովրդավարությունները։ Նա նաև շեշտում է, որ մարդու իրավունքների և ժողովրդավարական սկզբունքների պաշտպանության մեխանիզմները պետք է համընթաց զարգանան արագ տեխնոլոգիական փոփոխություններին, հատկապես թվային տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության ոլորտներում։
Սոցիալական իրավունքների, առողջապահության, կրթության և ինստիտուցիոնալ վստահության ռազմավարական նշանակությունը
Գլխավոր քարտուղարը շեշտում է, որ սոցիալական իրավունքների, առողջապահության, կրթության և ինստիտուցիոնալ վստահության ռազմավարական կարևորությունը չափազանց երկար ժամանակ թերագնահատվել և դիտարկվել է որպես «փափուկ անվտանգություն»։ Սակայն, նրա խոսքով, այդ բաժանումը պատկանում է անցյալ դարին և այլևս չի համապատասխանում այն Եվրոպային, որտեղ մենք ապրում ենք։ «Իրական անվտանգությունը սկսվում է այն հաստատություններից, որոնց մարդիկ վստահում են, և այնպիսի ժողովրդավարություններից, որոնք բավականաչափ դիմակայուն են ճնշումների նկատմամբ»,- ընդգծում է նա։
Ժողովրդավարական անվտանգության մարտահրավերներին արձագանքելու համար Գլխավոր քարտուղարը հանդես է գալիս Եվրոպայում և դրա սահմաններից դուրս լայն գործընկերությունների օգտին և ներկայացնում է Եվրոպայի խորհրդի նպատակն՝ որդեգրել նորարարական և հավասարակշռված մոտեցում՝ համադրելով պաշտպանության և կանխարգելման միջոցները կրթության մեջ ներդրումների հետ։
Զեկույցը ներկայացնում է «Եվրոպայի համար նոր ժողովրդավարական պակտ» նախաձեռնության ընթացիկ վիճակը։ Այն ռազմավարական և քաղաքական գործընթաց է, որը գլխավոր քարտուղարը նախաձեռնել է 2025 թվականին՝ ժողովրդավարական հետընթացին արձագանքելու և ամբողջ Եվրոպայում ժողովրդավարական կառավարումը վերակենդանացնելու համար համապարփակ լուծումներ մշակելու նպատակով։ Դաշինքի առաջին փուլում, որը կտևի մինչև 2026 թվականի դեկտեմբեր, իրականացվում է լայնածավալ խորհրդակցությունների գործընթաց։
Զեկույցում գլխավոր քարտուղարը նշում է, որ «Եվրոպայի համար նոր ժողովրդավարական պակտի նպատակը մշտական ճգնաժամերի դարաշրջանում հաստատությունների նկատմամբ վստահության վերականգնումն ու ժողովրդավարական դիմակայունության ամրապնդումն է»։ «Սա առավել ակնհայտ է Ուկրաինայում։ Այնտեղ Եվրոպայի խորհուրդն օգնում է ձևավորել հաշվետվողականություն Ռուսաստանի ագրեսիվ պատերազմի համար՝ այնտեղ, որտեղ նախկինում այն գոյություն չուներ, միաժամանակ ժողովրդավարական դիմակայունությունը դարձնելով վերականգնման և վերակառուցման առանցքային բաղադրիչ»,- ասում է նա։
Գլխավոր քարտուղարի զեկույցի վեց հիմնական ուղղությունները
Գլխավոր քարտուղարի 2026 թվականի տարեկան զեկույցը կառուցված է վեց գլուխների շուրջ, որոնցից յուրաքանչյուրը նվիրված է ռազմավարական լայն ոլորտի՝ ընտրված ժողովրդավարական դիմակայունության ամրապնդման համար իր առանցքային կարևորության պատճառով․
- Տեղեկատվական մանիպուլյացիայի և ապատեղեկատվության դեմ պայքար, ինչպես նաև դիմակայունության ամրապնդում
- Սոցիալական իրավունքների խթանում՝ որպես ժողովրդավարական դիմակայունության գործոն
- Հավասար իրավունքների պաշտպանություն և գենդերային հավասարության ու ներառականության խթանում
- Ընտրությունների և ժողովրդավարական գործընթացների պաշտպանություն
- Ներառական մասնակցություն, քաղաքացիական տարածք և հիմնարար ազատություններ
- Թվային տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության դրական օգտագործում, ներառյալ կիբեռսպառնալիքների դեմ պայքարը
Յուրաքանչյուր գլուխ համադրում է ընթացիկ աշխատանքի ակնարկը, նոր ձևավորվող ուղղություններն ու կոնկրետ նախաձեռնությունները՝ միավորելով վերլուծությունը, քաղաքական ուղենիշներն ու դրանց իրականացումը։ Զեկույցը նաև ընդգծում է Եվրոպայի խորհրդի ընթացիկ աշխատանքի արդիականությունն ու հետագա հնարավոր քայլերի շուրջ զարգացող մտորումները՝ ներկայացնելով նոր գաղափարներ և նախաձեռնություններ, որոնք ծագել են դաշինքի խորհրդակցությունների գործընթացից։
Կոնտակտներ