2025 թ․ հուլիսի 1-2-ին Դիլիջանում կայացած բարձրաստիճան միջազգային համաժողովը նվիրված էր դատախազների անկախության և անաչառության կարևոր թեմային՝ հատկապես պաշտոնատար անձանց նկատմամբ հարուցված քրեական գործերի համատեքստում, ինչպիսիք են կոռուպցիան և փողերի լվացումը։

Միջոցառումը կազմակերպվել էր Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազության կողմից՝ Եվրոպայի խորհրդի և Եվրոպական միության հետ համագործակցությամբ՝ նշելու համար Հայաստանի դատախազության ստեղծման 107-ամյակը և Դատախազության ծառայողի օրը։

Համաժողովը համախմբել էր Հայաստանի Հանրապետության բարձրաստիճան պաշտոնյաների և միջազգային գործընկերների, այդ թվում՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանին, կառավարության, դատական իշխանության և իրավապահ մարմինների բարձրաստիճան ներկայացուցիչներին։ Եվրոպայի խորհուրդը ներկայացված էր Եվրոպայի խորհրդի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Մաքսիմ Լոնգանգեի, Իրավական բարեփոխումների և մարդու իրավունքների համագործակցության ծրագրերի բաժնի ղեկավարի տեղակալ Լիլիթ Դանեղյանի, և Եվրոպայի խորհրդի Մարդու իրավունքների և իրավունքի գերակայության գլխավոր տնօրինության Տնտեսական հանցագործությունների և կոռուպցիայի դեմ պայքարի վարչության Տնտեսական հանցագործությունների և համագործակցության բաժնի ստորաբաժանման ղեկավար Սերտիչի կողմից։ Եվրոպական միության պատվիրակությունը ներկայացնում էր քաղաքական բաժնի ղեկավարի տեղակալ Տոմաշ Օստրոպոլսկին։

Միջազգային մասնակիցների թվում էին Լիտվայի և Մալթայի գլխավոր դատախազները, ինչպես նաև դատախազներ Ավստրիայից, Հունաստանից, Լեհաստանից և Չեխիայից։ Մասնակցում էին նաև Եվրաջասթի, Դատախազների միջազգային ասոցիացիայի բարձրաստիճան ներկայացուցիչներ, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդատվական դատախազների խորհրդի նախկին նախագահ Յանա Զեզուլովան և Հայաստանում հավատարմագրված դիվանագիտական առաքելությունների ներկայացուցիչներ։

Համաժողովի բացման ժամանակ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կարևորեց իրավապահ համակարգի դերը խաղաղության, արդարության և բարեկեցության ապահովման գործում։ Այդ համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանն արձանագրել է՝ կոռուպցիան այն հիմնական պրոբլեմներից է, որը մի քանի ուղղություններով ստեղծում է խնդիրներ ցանկացած իրականության մեջ։ «Կառավարության քաղաքականությունն է՝ ցուցաբերել զրո հանդուրժողականություն կոռուպցիայի և կոռուպցիոն դրսևորումների նկատմամբ, և մենք շարունակում ենք հետևողական լինել այդ ճանապարհին» ։

Գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանն իր ելույթում շնորհակալություն հայտնեց գործընկերներին իրենց նվիրումի համար՝ ընդգծելով պատասխանատվության և ազնվության նշանակությունը դատախազական աշխատանքում․
«Մենք պատասխանատու ենք ոչ միայն մեր, այլև մեզ շրջապատող, մեզ վստահող մարդկանց համար: Ես ցանկանում եմ, որ պարտքի զգացումով, մեծ պատասխանատվությամբ, ուղիղ մեջքով և պարզ ճակատով իրականացնեք ձեր առաքելությունը»:

 Նա նաև ներկայացրեց գույքի վերականգնման գործընթացում Հայաստանի առաջընթացը։ 2024 թվականի դեկտեմբերից ի վեր պետական միասնական հաշվին է փոխանցվել վերականգնված 17.5 միլիարդ ՀՀ դրամ, ինչը վկայում է թափանցիկության, հաշվետվողականության և օրենքի գերակայության նկատմամբ Հայաստանի հանձնառության մասին։

Եվրոպայի խորհրդի Մարդու իրավունքների տնօրինության տնօրեն Քլեր Օվիի նախապես ձայնագրված տեսաուղերձում ասվում էր․

«Դատախազների դերը բարդ է, պահանջկոտ և կենսական անհրաժեշտություն ունի։ Ահա թե ինչու գործընկերային փորձի փոխանակման հնարավորությունները, ինչպես, օրինակ, այս համաժողովը, անչափ կարևոր են։ Որքան ամրապնդվում է այս համագործակցությունը, այնքան թուլանում է միջազգային կազմակերպված հանցավորության ազդեցությունը մեր մայրցամաքի վրա»։

ԵՄ պատվիրակության ներկայացուցիչ Թոմաշ Օստրոպոլսկին իր խոսքում վերահաստատեց ԵՄ աջակցությունը․

«Այս բարձրաստիճան խորհրդաժողովը կարևոր հարթակ է ՝ մտորելու առաջնահերթությունների, ձեռք բերված  արդյունքների և հետևությունների մասին։ ԵՄ-ն վերահաստատում է իր հանձնառությունը՝ աջակցելու Հայաստանի պետական կառույցներին՝ կոռուպցիայի դեմ պայքարում և իրավունքի գերակայության ամրապնդման գործում՝ տրամադրելով ծրագրային և քաղաքականության մշակման աջակցություն ոլորտի հիմնական շահառուներին։ Սա ներառելու է կարողությունների զարգացում դատական համակարգի, դատախազների, քննիչների և փաստաբանների համար։»

Սա Հայաստանի գլխավոր դատախազության, Եվրոպայի խորհրդի և Եվրոպական միության կողմից համատեղ կազմակերպված երրորդ միջազգային համաժողովն էր։ Այն նպատակ ուներ նպաստել դատախազական անկախության ապահովման եվրոպական չափանիշների և լավագույն փորձի քննարկմանը, հատկապես քաղաքական տեսանկյունից զգայուն գործերով, ինչպես նաև խթանել միջազգային համագործակցությունը՝ օրենքի և իրավունքի գերակայության առջև ծառացած մարտահրավերներին համատեղ արձագանքելու համար։

Համաժողովը կազմակերպվել է Եվրոպական միության և Եվրոպայի խորհրդի «Գործընկերություն հանուն լավ կառավարման» ծրագրով համաֆինանսավորվող և Եվրոպայի խորհրդի կողմից իրականացվող՝ «Աջակցություն դատաիրավական բարեփոխումների իրականացմանը Հայաստանում» և «Հայաստանում տնտեսական հանցագործությունների արդյունավետ կանխարգելման և դրանց դեմ պայքարի ազգային կարողությունների հզորացում» ծրագրերի շրջանակում: