Kontinuirana edukacija pravnih stručnjaka ključna je za dosljednu primjenu evropskih standarda, usklađivanje sudske prakse i skraćivanje trajanja sudskih postupaka, čime se osigurava da prostor za javnu debatu u Bosni i Hercegovini ostane otvoren i slobodan.

Neki su to od glavnih zaključaka sa konferencije u Sarajevu pod nazivom „Kleveta u Bosni i Hercegovini: Utjecaj na slobodu izražavanja i slobodu medija,“ održane 21. oktobra 2025., koja je okupila stručnjake, sudije, novinare i predstavnike civilnog društva kako bi razgovarali o efektima koje zakoni o kleveti i strateške tužbe protiv učešća javnosti (SLAPP tužbe) mogu imati po slobodu izražavanja, rad medija i demokratiju.

Diskusija je strukturirana kroz dva panela. Prvi se bavio pregledom slučajeva klevete u Bosni i Hercegovini, kako se sudska praksa razvijala od 2000. godine, te kakve su posljedice ponovne kriminalizacije klevete u Republici Srpskoj 2023. godine. Drugi panel bio je posvećen SLAPP tužbama - postupcima koji nisu usmjereni na ostvarivanje pravde, već na ušutkivanje kritike.

Panelisti su razgovarali o napretku u usklađivanju sudske prakse BiH s evropskim standardima, naročito sa praksom Evropskog suda za ljudska prava i preporukama Vijeća Evrope. Također je ukazano na oblasti gdje bi dosljednost i efikasnost doprinijeli jačanju povjerenja javnosti u sistem, posebno kada je riječ o trajanju postupaka i dostupnosti pravnih lijekova.

Kako bi se podržao ovaj proces, učesnici su se osvrnuli na publikaciju Vijeća Evrope „Ograničavanje upotrebe krivičnog prava radi suzbijanja slobode izražavanja – Vodič kroz standarde Vijeća Evrope“, koja pruža praktične smjernice za sudije, tužioce i pravnike o primjeni evropskih standarda ljudskih prava u slučajevima koji se odnose na slobodu izražavanja.

Stručnjaci Vijeća Evrope naglasili su da anti-SLAPP mjere, posebno Direktiva EU 2024/1069 i Preporuka CM/Rec(2024)2 Vijeća Evrope, ne predstavljaju „štit“ za klevetu, već mehanizam zaštite onih koji djeluju u dobroj vjeri. Ključna razlika, kako su istakli, leži u namjeri: SLAPP tužbe imaju za cilj iscrpiti i zastrašiti novinare ili aktiviste civilnog društva, a ne dobiti spor.

Prisutni novinari govorili su o izazovima s kojima se suočavaju u svom radu, uključujući finansijsku nesigurnost i različite vanjske pritiske, koji otežavaju izvještavanje o osjetljivim temama. Istakli su da su krivične istrage često stresnije od parničnih postupaka, što dodatno pojačava odvraćajući efekat i sužava prostor za kritičko izvještavanje.

Konferencija je organizovana u okviru projekta „Zaštita slobode izražavanja i slobode medija u Bosni i Hercegovini (PRO-FREX)”, koji se realizuje u okviru zajedničkog programa Evropske unije i Vijeća Evrope „Horizontal Facility za Zapadni Balkan i Tursku”, te projekta Vijeća Evrope „Jačanje institucionalnih kapaciteta za slobodu izražavanja i informisanja (EFEx) u Bosni i Hercegovini”, koji se finansira u okviru Akcionog plana Vijeća Evrope za Bosnu i Hercegovinu 2022–2025, zahvaljujući dobrovoljnim doprinosima Švedske putem Švedske agencije za međunarodnu razvojnu saradnju (Sida).