Asian Health Literacy Association sas astardini ano 2013. Kerela e Azijutne Sastipaskere Dzanlimaske Konferencije thaj dela suporto vash dzanlimasko buhljaripe ande Azija.

 Asian Health Literacy Association

Health Literacy Europe sasa astardino ano 2010 sar spin-off katar e Europutno Sastimasko Dzanliputno Projekto (2009-2012). I drakhin kerela Europutne Sastimaskere Dzanlipaske Konferencije thaj dela suporto pe sastimasko dzanlipe ano Europako konteksto.

 Health Literacy Europe

O Ministeriumi vash Sastipe astardas e "Alijansa vash Sastimasko Dzanlipe" ko 2017 khetane e sherutnesar katar e korkorutni-administracija ano Germaniako sastipaskere samako sistemo. O khetanutno cilo sasa te zurarel pest haj dureder te promovirinel pes sastimasko dzanlipe mashkar e Germaniaki populacija. I Alijansa vash Sastimasko Dzanlipe lela andre 14 javereder organizacije. 

 German Alliance for Health Literacy

Francophone health literacy network si i avguni Fransikane chibjako interdisciplinarno rodljarutnengiri drakhin, dedicirimi pe sastimasko dzanlipe, leindoj kate vi e digitalno dzanlipe. Olengo website khedela bucha so si kerdine ande Francia, Shvajco thaj Belgia.

 Francophone health literacy network

UK Health Literacy Network si multi-disciplinarno grupa. E drakhinakoro cilo sit e angljarel o rodljaripe, e teorija, edukacija thaj praktika vash sastimasko dzanlipe, specijalno samasar upral e personalno, socijalno, ekonomikane thaj politikane implikacije.

 UK Health Literacy Network

WHO Action Network on Measuring Health Literacy in Populations and Organizations (M-POHL) sasa kerdino ko 2017 mangipasar te dikhel sode baro vaj tikno si e sastimasko dzanlipe ande Europa ande populacija thaj organizacijengere nivelura. O Internacionalno Koordinacijako Centro si bazirimo ande Austria. I drakhin dikhelas e HLS19 Europutno sastimasko dzanlipengo rodljaripe so sasa kerdino 2019/2020. I inicijativa si zurarkeribe pe avguno Europutno Sastimasko Dzanlipengo Rodljaripe kotar 2011.

  WHO Action Network on Measuring Health Literacy in Populations and Organizations (M-POHL)

​

Dutch Health Literacy Alliance sasa kerdini ko 2010, sar katar e Europutne Sastimaskere Dzanlipasko Projekto, te kerel buteder inkluzivno societa lacharidnoj e sastimaskere dzanlipaske kompetencije vash sastipe thaj populacijako korkorutno menadziribe. I Alijansa promovirinela sastimasko dzanlipe vash e themutne manusha thaj dela suporto e sastimaskere profesionalcon te prendzaren thaj te adresirinen e butja phangle e sastimaskere dzanlipasar. I Alijansa promovirinela vi vuzhi komunikacija thaj simplo chib.

 Dutch Health Literacy Alliance

COVID-HL network isi interdisiplinarno drakhin kerdino sar phutardo dzanlipasko thaj rodljarimasko komuniteto, te astarel rodljaripena ande umal katar sastimasko dzanlipe, sastipaski informacija, thaj digitalno sastipe. Kana astardas pes, ko februaro 2020, buteder sar 100 rodljarutne kotar buteder sar 50 thema avile ande drakhin, vi kadala so sasa olen eksperienca, vi kadla so naj sas olen. Khetanes von rodljarena e sastimaskere dzanlipena pe individualcura thaj sistemura, te shaj te haljovel pes lacheder, sar I Kovid-19 pandemija pharuvdas e societa, e sastipa, thaj informacijakoro menadziribe. 

 COVID-HL network

Portuguese Health Literacy Society sasa inauguririme ko 2022. Khamela te buhljarel thaj te kerel influence upral impakto kotar e sastimasko dzanlipe ande Portugalo thaj avrijal.

 Portuguese Health Literacy Society

 Cilo thaj objektivura:

O modelo Dromoro vash Sastimaski Sama, sikavela sar o sastimasko dzanlipe buhljarela pes pali trajektorija savi so dela shajipe e individualconge, azhutisarde javerendar, te roden, te khuven andre thaj te len than vi te reagirinen pe sastimaski informacija, thaj te aktivno involvirime ande sastimasko sistemoskere konsultacije thaj informirimo decizijengo anibe. 

 Target grupa:

E pacientura lunge-vramakere kondicijasar shaj te bajraren pengere sastimaskere dzanlipena trujal I vrama thaj kadala dzanlipena te chiven ande praktika thaj te oven buteder aktivno ande sastimasko sistemoskere konsultacije. 

 Metodo:

O metodo lela dzanlimasko buhljaripe/bajraripe, dzanlipena vash sastimaskere praktike, akcije pe sastimaskere dzanlipena thaj praktike, dzanlipa te arakhen opcijen, sastimaskere akcijen, thaj shajepina vash informirime decizijengo anipaskere shajipena. 

 Efekto:

Kadale modeloskoro apliciribe ande praktika, azhutisarel te identifikuin pes, i motivacija thaj e bariere vash buhljaripe thaj prakticiribe pe sastimaskere dzanlipena, pe jekh vrama leindoj ani godzi vi e individualcongere karakteristiken sar vi e sastimaskere profesionalcongere karakteristiken. 

 Dodendine kuchipa:

Buhljaridnoj kadale modeloskoro azhutipa, kerel e manusha te oven buteder hemime/involvirime ande sastimaskere sistemongire procesura, leindoj kate vi e informirime decizijakoro anibe. 

Piktura : Azhusitardo Sastimasko dzanlipaske drom

Figure : The supported health literacy pathway

Internacionalno Sastimaski Dzanipengi Asocijacija  (IHLA) sasa inauguririmi ko 2017. E IHLA-ko cilo si te anel khetane sa e manushen katar e sasti luma, te promovirinen sastimasko dzanlipe savorenge, thaj luma kote so e manusha thaj ethema shaj te keren diso te lacharen pengo sastipe thaj dzivdimasko kvaliteto. E organizacijaki funda si interest grupe save so buhljarena thaj implementirinena sastimasko dzanlipe pe buhle tematikane rangura. 

 Internacionalno Sastimaski Dzanipengi Asocijacija  (IHLA)

 Cilo thaj objektivura:

O fokuso pe organizacije vash sastimasko dzanglipetrubuj te roshljarel o trubujimata te kerel pes koherentno drom vash kadala so lena e servisura kotar o sastimasko sistemo. Te mapirinel pes e pacijentongo phiribe/kote te dzan (dikhen o egzamplo teleder) si o drom te vizuelizirinel pes e pacientosko phiribe trujal o sistemo. 

 Metodo:

I mapa vash pacientosko phiribe (prendzardi vi sar, klientoski sastimasko sistemoski mapa/karta) sikavel sa e punkton pe save o paciento phirel ande sastimasko sistemosko kher. Kate khuven vi e punktura anglal thaj pali punktoski vizita. 

 Efekto:

Kodo metodo dela dikhipe upral e pacientoski eksperienca ko phiribe trujal e sastimaske sistemongere khera, te shaj te keren pes lacheder strategije te zurarel pes e samakoro kvaliteti, te ovel efektivneder thaj te chaljarel e pacienteskere trubujimata. 

 Dodendino kuchipa:

Kadale phiribasko mapiribe si jekh lacho instrument vash e sastimaskere organizacije thaj kompanije, vi bare, vi tikne, vash buteder aplikacije. E beneficije astarena thaj sikavena e pacientengere pharipena vash kodo te aven dzi pe sastimaski sama; thaj identificirinen sar te del pes e pacientenge lacheder eksperienca ande olengo tretmano; sar vi te identifikuin pes droma vash suporto e pacienteske, pala e tretmanosko agoripe. 

Piktura: Misal vash mapa manusheskere phiribastar ano sastimasko sistemo

 Cilo thaj objektivura:

Ask Me 3® si edukativno programo kerdino kotar o Instituto vash Sastimaski Sama, savo so dela kurazho e pacientenge thaj e familijenge te phuchen trin specifikane phuchipena te shaj lacheder te haljoven pengere sastimaske kondicije thaj so trubuj te keren te shaj te achoven saste. 

 Target grupa:

Dizajnirime katar e sastimaskere dzanlipaske ekspertura, Ask Me 3® si sigo, efektivno instrument dizajnirime te lacharel e komunikacija mashkar e pacientura, familije thaj kadala save so den sastimaskere servisura, te shaj e pacientura te oven buteder aktivne membrur ano sastimasko sistemosko timo. 

 Metodo:

Ask Me 3® promovirinela trin tikne, numa esencijalno phuchimata so e pacientur shaj te phuchen thaj e pacientenge si dendoshajipe savaht te ahaljoven o deibe palpale pe kadala phuchipena:

• savo si mlo majbaro problemo?
• so trubuj me te kerav?
• soske si importantno me te kerav kodo?

 Efekto:

Ask Me 3® naj komplicirime, naj kuch implementiribaske thaj kerela lachi komunikacija. 

 Dodendine kuchipa:

I aktivno participacija zurarkerela e paciente thaj vash e sastimaskere bucharne kerela lokheder e konverzacija. E phuchipena phuchline pacientondar dena e sastimaskere bucharnenge indicije vash olengo haljovibe, te akceptuin thaj te dikhen e situacija, so shaj te legarel e sastimaskere bucharnen te del adekvatno informacijen ki vrama. 

 Ask me 3: Lache Phuchipena vash Tumaro Lacho Sastimos

 Cilo thaj objektivura:

E Brach-esko modelo sikavela deshe atributen pe sastipaskere dzanlipaske organizacije. 

 Target grupa:

E Brach-esko modelo shaj te lel pes vash strategikano planiribe kotar e sastimaskere profesionalcura, provajderija thaj kadalaso keren decizija. 

 Metodo:

O modelo dela desh akcijengere areje vash e sastimaskere provajderura thaj menadzerura, te shaj te buhljaren pest haj te oven sastipen dzanipaskere organizacije: 

• legarkeribe savo so e sastimaskere dzanlipena kerela integralno peskere misijasar, strukturasar thaj operacijencar;
• integriribe e sastimaske dzanlipasko ano planiribe, evaluacijakere keripena, pacientengo siguriteto, thaj kvalitetno zurarkeribe;
• treningo vash e buchara te oven sastimaskere dzanle thaj te monitoririnen o progreso;
• involviribe e populacija ande dizajniribe, implementacija thaj evaluacija pe sastimaski informacija thaj servisura;
• te chaljaren pes e populacijakere trubujimata buhleder sastimaskere dzanlipasar te shaj nashel pes stigmacizacijatar;
• aplicirindoj sastipaskere dzanlipenenge strategijen ande interpersonalno komunikacija thaj te kerel pes konfirmacija kaj haljola pes sa katar e phendine kontaktoskere punktura;
• provizija vash lokheder avipe dzi pe sastimaski informacija thaj servisura vi dzi pe navigacijakiri asistencija;
• dizajniribe thaj distribucija printimi, audio-vizuelno, thaj socijalno medijengere tekstura save si lokheste vash haljovibe thaj te kerel pes akcija pala kodo;
• adresiribe e sastimaskere dzanlipena ande uche-rizikoskere situacije, leindoj kate vi e samakere tranzicija thaj komunikacija vash medikamentija;
• vuzhi komunikacija vash kodo so e sastimaskere planura ucharena thaj so e individualcura trubuj te pokinen vash e servisura. 

 Efekto:

E Brach-esko modelo kerdas influence ande agenda vash e strukturalne zora te lacharel pes e sastimasko dzanlipe. 

 Dodendine kuchipa:

Aplicirindoj strategikano metodo ande implementacija pe sastimasko dzanlipa, zurarkerela o impakto e dzanlipasko trujal I organizacija thaj avrijal olatar. 

 Desh Atributija pe Sastimaske Dzanlipaskere thaj Sastimaskere Samakere Organizacije

 Cilo thaj objektivura:

The Health Literacy Tool Shed, si hostirimo kotar Boston Univerziteto. Kodo si jekh online databaza buteder 200 sastimaskere dzanlipaskere aktivipencar. An kodo site/than, isi informacije vash keripena/aktivipa, leindoj vi lengere psihometrikane karakteristike, bazirime upral dikhipa/lista katar revidirime literaturatar. 

 Target grupa:

Si databaza vash kadala so keren rodljaripa, so keren decizije thaj kadala so dena sastimaskere servisura. Azhutil/del dumo te identifikuin pes e majrelevantno butja te len pes ande rodljaripena pe sastimasko dzanlipen, vash e trubujimata, evaluacija thaj javer. 

 Metodo:

Kodo si phutardo haingeng/resursengi databaza, kote so shaj khuvel kon mangel bilovengo. 

 Efekto:

Bajrarela e shajipena te lel pes o majrelevantno instrumento vash savo vi te ovel rodljaripe an kodi sfera.

 Dodendine kuchipa:

The Health Literacy Tool Shed/Kheroro vash Instrumentura pe Sastimasko Dzanlipe/ dela shjipe te alusaren pes e majlache instrumentura. Angleder, gasave instrumentura sasa publicirime numa ande dzanlipaskere zhurnalura. Kheroro vsh Instrumentura pe Sastimasko Dzanlipe, demokratizirindas kadla instrumenton thaj kerda sigeder te ulaven pes e dzanlipena thaj e instrumentura te oven lokhe arakhline. 

 Health Literacy Tool Shed

 Cilo thaj objektivura:

Teach-Back/Sikav-Palpale/ si jekh aktiviteto koleste kadala so sikljona sikavena jekh jekhe so von siklile, sar egzamplo, kodolesar so phenena verbalno eksplanacije, demonstracije thaj dzanipena. 

 Target grupa:

Dzaindoj pala e US Agencija vash Sastimasko Dzanlipasko Rodljaripe thaj Kvaliteto, Sikav-Palpale si tehnika vash e sastimaskere buchara te sigurinen pes kaj von e pacientonge dije vuzhi, klaro informacija save so von thaj olengere familije haljovena so si komunicirimo olencar. Kodi intervencija lel an peste nekobor meterijalura te azhutil e adopcija. 

 Metodo:

O metodo si te kontroluil o haljovipe kodolesar so rodela pes e pacientondar te phenen pengere vorbencar so von trubuj te dzanen vaj te keren vash olengo sastipe thaj te konfirmuin kaj kadala bucha pe save dijas pes eksplanacija si hachardine kotar e pacientura. Sikav-Palpale, shaj te aplicirinel pes kana del apes eksplanacija vash importantno thaj kompleksno konceptija e pacientonge vash oelngi sastimaski sama, sar so si, neve dijagnoze, medikamentija/draba, instrukcije vash kherutni sama, tretmanongere planura, so te kerel pes javerchane, tretmanoskere opcije thaj instrukcije so te kerel pes dureder. 

 Efekto:

E resursura so trubuj pes vash Sikav-Palpale naj bare. E sastimaskere buchara shaj te implementirinen Sikav-Palpale ki vrama kotar olengi regularno buchi. I vrama vash kadale praktikako implementiribe si minimalno thaj na hasarela pes but vrama. 

 Dodendine kuchipa:

Kerindoj Sikav-Palpale sistematikane zhutil te teljaren pes e bariere thaj te lacharen pes vi i komunikacija vi e procesura. 

 Legarimasko lil Sigo Starto Teach-Back/Sikav-Palpale

 Cilo thaj objektivura:

Buteder tekstija vash esastimaskere informacije, vi dureder sip hares bute manushenge te ginaven. Dzikote i simplo chib si jekj kotar buhleste fundirime solucije te adresirinel pes o limitirimo sastimasko dzqnlipe, e benficije savorenge akharena e sastimskere organizacije te keren kodo butivar. 

 Target grupa:

Dzanindoj kaj e komunikacije vash e klichno rodljaripe shaj te oven but tehnikane thaj kompleksno, trubuj te lel pes simplo chib savi so shaj but vuzhes thaj klaro te den eksplanacija vash e informacija te shaj i targetirimi publika lokheder te haljovel. I target grupa shaj te oven e pacientura, sastimaskere buchara, javera akterura ande sastimasko eko-sistemo save so pharuvena kadala phuchipena thaj bucha. .

 Metodo:

Chibjako planu azhutil kadalen so ginaven te:

• arakhen so trubuj olenge;
• ahaljoven kodo so arakhle;
• len kodo so arakhle te chaljaren pengere trubujimata.

 Efekto:

Aplicirindoj e simplo chibjakere principon, i relevatno sastimaski informacija kerela pes te ovel but simplo, shaj lokheder te ginavel pes, kerela pes I informacija te ovel ki vrama thaj aktivno. 

 Dodendine kuchipa:

I simplo chib azhutinel o avibe dzi pe informacija, jekhipe thaj participacija ande societa/them. Pe jekh vrama lacharela o efektiviteto thaj vazdel pacaibe pe brendo. 

 Legarimasko lil vash kodo e Ramosarde Materijalura te oven Klaro thaj Efektivne

 Cilo thaj objektivura:

Mapiribe pe lingvistikane thana kerela pest e shaj te dikhel pes sar e manusha navigirinena/phiren ko sastiaskere sistemura thaj te lacharel pes sastipaskere sistemongo trujalipa. 

 Target grupa:

Kodo si instrument vash e sastimaskere buchara, menadzerura, kadala so keren decizija, te shaj te lacharen pes e servisongoro dizajno thaj te ovel lokheder kadalenge so lena e servison. 

 Metodo:

O leipe e lingvistikane analizako sar dijagnostika, e relevatno phuchipena sja te len vi:

• sode thaj pe save chibja sikavena pes ande hramovipa pe znakura ande specifikane publikane thana?
• si kadala hramovipa monolingvalno, bilingvalno, multilingvalno thaj pe save kombinacije sikavena pes e chibja?
• lena pes diferentno chiba vash diferentno bucha thaj ande diferentno domenija?
• pe save forme sikavena pes e znakura/hramovipa (table anonsenge, trafiko znakura, bilbordura, pe boltengire vitrine, posterura, flagura, banerura, grafitija, meniura, gada harne bajencar, Facebook, Twitter, Instagram, Blogs, Websites)?
• so si e chabjasa thaj lakere normativencar: ortografija, konvencije vash vasthramovipe, leksikonura, sintaksa, edukacijako nivelo?

Avutno phundro ka kerel horder analize thaj znakongo interpretiribe. Dikhindoj so horeder e znakura shaj te sikaven thaj den eksplanacija, phenel pes vi indeksiteto. E egzamplura lena o dikhipe vash i nakhli vrama (misal, produkcijakere kondicije), o avutnipe (misal, e akceptuibaskere kondicije), thaj akanutnipe (misal, pe specifikane thana kote so chivena pes e znakura mashkar e vaver znakura). 

 Efekto:

Lingvistikane pejsazhongo mapiribe si drom te dikhen pes e semiotikane znakura ande publikane thana thaj te studirinel pes sar i chib lela vaj na lela e manushen ande komunikacija thaj sasti participacija ande societa thaj societakere kontekstura. 

Figure : Example of linguistic landscapes - signposting in hospitals

 Cilo thaj objektivura:

Sako jekh (OPtimziribe HEsastipe Dzanlipe thaj Akeseso) projekto khamel te lacharel o sastipe thaj jekhipe kodolesar so vazdela pes o shajipe vash lokheder avipe dzi pe sastimaski informacija thaj servisura ande lokalne lache droma. 

 Target grupa:

I Ophelia Metoda involvirinela kooperacija pe buhlo rango e komunitetongere membroncar, komunitetakere lideroncar thaj bucharnencar, te buhljarel sastimaskere dzanlipaske intervencije save si bazirime upral e identifikuime trubujimata ande komuniteta. 

 Metodo:

O metodo fokusirinela pes upral o buhljaripe e intervencijengi ande lokalno komunitetura. Kerela pes intervencijengoro mapiribe, kvalitetosko lacharibe ki kooperacija thaj realistikani sinteza. E intervencijako protokolo si efekt-orientirime thaj fokusirinela pes upral duj klejutne phuchimata: 'Save si e sastimaskere dzanlipaske zurale punktija thaj save e khovle pe klijentura kotar o particiribasko than?', thaj 'Sar o than interpretirinela thaj dela palpale pe phuchiba kodolenge so resena pozitivno sastipe thaj jekhipe sar efekto vash olengere klijentura?'.

I avguni faza si e trubujimatengo arakhibe so arakhena pes ande Sastipe Dzanlipasko Phuchengo Liloro (HLQ), multi-dimenzionalno keripe upral e sastimaske dzanlipa, te identifikuin pes e khetanutne klijentongere trubujimata. I dujto faza involvirinela e avgune personale thaj menadzmento ande sako jekh servisoski organizacija, ko kokreiribe interventno planura vash strategikano deipe palpale pe identifikuime lokalno trubujimatenge. I trinto faza astarela e intervencijen save so determinirinela sako jekh than, te shaj o than te identifikuinel e limitacijen dzi pe servisura thaj/vaj sastipaskere efektura. 

 Efekto:

Lacharkeribe e efekton kotar sastimasko dzanlipa thaj deipe palpale lokalno. 

 Cilo thaj objektivura:

Dataki vizualizacija, sar so si e infografike thaj e grafikonura, ule/avile jekh drom te prezentuil/te sikavel pes medikalno data/informacija, so kerela influence upral decizijako anibe vi pe kolektivno, vi pe individualno nivelo te shaj te bajrarel o sastimasko dzanlipe. 

 Target grupa:

O leipe vizuelno elementura thaj simplo chib, azhutil e individualco save so isi limitirimo sastimasko dzanlipe thaj dzanlipe matematika, te anel dzi pe lacheder sastimaskere gindipena thaj praktike. 

 Metodo:

Dataki vizualizacija kerela vi chinibe e datakere punkton ko senso pe vrama, than thaj elementura savencar e manusha si pashe/familijarno, vaj te personalizirinen/lokalizirinen e numeron, te shaj te oven lacheder hachardine/haljovde. E kontrolno table indormacijencar/datasar, shaj te oven efektivno vizualizacijakere instrumentura (misal, tabele, dijagramija mariklasar thaj dijagramija kolonencar, histogramija, buhljarde grafikoja, mape vash tatipa thaj kashtengere mape). Shaj te kombinirinel pes e infografikoncar, sar so si ikone thaj tikneder teksto te sikavel pes i vizuelno naracija. 

 Efekto:

Vakeribe paramisa datasar trujal simplo grafikonura, komparativno grafikonura thaj reprezentativno ikone, butivar zhutisarel o implicitno te ovel eksplicitno te bajrarel pes o individualno thaj publikano sastipe. 

 Dodendine kuchipa:

I data vizualizacija shaj te kerel lacheder o haljovipe thaj e analize, sar vi te anel dzi ko lacheder thaj sigeder anipe decizije. 

 Phutarde-Haingengere instrumentura vash Dataki Vizualizacija