2023 թվականի մայիսի 11-ին և 12-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների կատարման նկատմամբ հսկողության նպատակով ստեղծված Հայաստանի Հանրապետության միջգերատեսչական հանձնաժողովի բարձրաստիճան պատվիրակությունը աշխատանքային այցով Ստրաբուրգում էր՝ մասնակցելու Ինստիտուցիոնալ մակարդակում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների կատարումը խթանելու վերաբերյալ կլոր-սեղան քննարկմանը և ՄԻԵԴ-ի HUDOC հարթակի հայերեն կայքէջի շնորհանդեսին։

Կլոր սեղան-քննարկումը նպատակ ուներ ներկայացնելու ՄԻԵԴ վճիռների կատարման կազմակերպման և հսկման միջգերատեսչական հանձնաժողովի ազգային մեխանիզմը և խթանելու քննարկումները միջգերատեսչական հանձնաժողովի ներկայացուցիչների և Եվրոպայի խորհրդի համապատասխան մարմինների միջև։ ՄԻԵԴ-ի HUDOC հարթակի հայերեն տարբերակը կնպաստի Հայաստանում ՄԻԵԴ-ի նախադեպային իրավունքի առավել ճիշտ ընկալմանը իրավական ոլորտի մասնագետների և լայն հասարակության կողմից:

Միջգերատեսչական հանձնաժողովի բարձրաստիճան պատվիրակության կազմում ընդգրկված էին Միջազգային իրավական հարցերով ՀՀ ներկայացուցիչ Եղիշե Կիրակոսյանը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախագահ Լիլիթ Թադևոսյանը, ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը, ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահ Արգիշտի Քյարամյանը, ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանը, ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ Արման Սարգսյանը, ՀՀ արդարադատության նախարարի տեղակալ Արմենուհի Հարությունյանը, ՀՀ պաշտպանության նախարարության Մարդու իրավունքների և բարեվարքության կենտրոնի ղեկավար Գևորգ Մարտիրոսյանը, ինչպես նաև Միջազգային իրավական հարցերով ՀՀ ներկայացուցչի գրասենյակի աշխատակիցները։

Բարձրաստիճան պատվիրակության անդամները հանդիպել են Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար Մարիա Պեյչինովիչ Բուրիչի, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախագահ Շիոֆրա Օ՛Լիրիի, Մարդու իրավունքների հարցերով Նախարարների տեղակալների նիստերի նախագահող,  Լիխտենշտայնի մշտական ներկայացուցիչ դեսպան Դոմենիկ Վանգերի, Եվրոպայի Խորհրդի Մարդու իրավունքների և իրավունքի գերակայության գլխավոր տնօրինության գլխավոր տնօրեն Քրիստոս Յակումոպուլոսի հետ։  ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանը հանդիպել է նաև ԵԽ մարդու իրավունքների հանձնակատար Դունյա Միյատովիչին։ Բացի այդ, կազմակերպվել են հանդիպումներ Եվրոպայի խորհրդի Մարդու իրավունքների իրականացման, արդարադատության ու իրավական համագործակցության չափանիշների վարչության և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների կատարման վարչության ներկայացուցիչների հետ։

Այցը կազմակերպվել էր «Աջակցություն Հայաստանում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների արդյունավետ կատարմանը» ծրագրի շրջանակներում, որը իրականացվում է Եվրոպայի խորհրդի՝ Հայաստանի համար իրականացվող 2023-2026 թթ․ Գործողությունների ծրագրի շրջանակներում և ֆինանսավորվում է Մարդու իրավունքների հավատարմագրային հիմնադրամի կողմից՝ համագործակցելով «Աջակցություն դատաիրավական բարեփոխումների իրականացմանը Հայաստանում» ծրագրի հետ, որը համաֆինանսավորվում է Եվրոպական միության և Եվրոպայի խորհրդի կողմից Գործընկերություն հանուն լավ կառավարման (ԳԼԿ III) ծրագրային ձեւաչափի շրջանակներում և իրականացվում է Եվրոպայի խորհրդի կողմից, ինչպես նաև «Մարդու իրավունքների խթանումը Հայաստանի զինված ուժերում» ծրագրի հետ, որը ֆինանսավորվում է Եվրոպայի խորհրդի՝ Հայաստանի համար իրականացվող 2023-2026 թթ․ գործողությունների ծրագրի կողմից։

Համաձայն ՄԻԵԿ-ի 11-րդ հոդվածի, յուրաքանչյուր ոք ունի խաղաղ հավաքների ազատության և այլոց հետ միավորվելու ազատության իրավունք։ Այս իրավունքների իրականացումը ենթակա չէ որևէ սահմանափակման, բացի նրանցից, որոնք նախատեսված են օրենքով և անհրաժեշտ են ժողովրդավարական հասարակայնությունում` ի շահ պետական անվտանգության կամ հասարակական կարգի պահպանման։

Այս իրավունքն իրականացնելու նպատակով  Եվրոպայի խորհրդի կողմից տրամադրվել է փորձագիտական աջակցություն՝ Ոստիկանության գվարդիայի մասին նոր օրենքը մշակելու և հարակից իրավական մի շարք ակտերում փոփոխություններ կատարելու համար։ Նոր օրենքի նախագիծը ՀՀ կառավարության հաստատումն է ստացել ս․թ․ մայիսի 2-ին։

Եվրոպայի խորհուրդը ՀՀ ներքին գործերի նախարարության հետ համատեղ մայիսի 16-ին և 17-ին կազմակերպել էր կլոր սեղան-քննարկում՝ նվիրված  նոր օրենքի նախագծին Ազգային ժողովի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, որի շրջանակներում քննարկվել է նաև խաղաղ հավաքների ազատության իրավունքը։ Մասնավորապես, ԵԽ Նախարարների կոմիտեի խստացված վերահսկողության ներքո գտնվող Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործում, ինչպես նաև այս խումբ գործերի այլ վճիռներում Եվրոպական  դատարանն արձանագրել է, որ խաղաղ ցույցերի ցրումը և դրա հետևանքով ակտիվիստների ձերբակալումը, հետապնդումը և դատապարտումը անհամաչափ և անհարկի բնույթ են կրել, ինչպես նաև առկա են եղել ՄԻԵԿ-ի 11-րդ հոդվածով նախատեսված բողոքների դեմ արդյունավետ ներպետական պաշտպանության թերի միջոցներ։ Հաշվի առնելով բարեփոխումների հրատապ անհրաժեշտությունը՝ կարևոր է ներդաշնակեցնել ներպետական օրենսդրությունը և պրակտիկան եվրոպական չափանիշներին:

Քննարկումն էական դերակատարում ուներ օրենքի նոր նախագծի մշակման գործընթացում, քանի որ այն կարևոր հարթակ է հանդիսացել կառուցողական երկխոսություն ծավալելու, լուծումներ առաջադրելու և հեռանկարային առաջարկներ ներկայացնելու համար՝ Ազգային ժողովում լսումներին ընդառաջ։ Եվրոպայի խորհուրդը հատկապես կարևորում է Ազգային ժողովի հետ արդյունավետ համագործակցությունը՝ հաշվի առնելով վերջինիս դերը իրավական ակտերի ընդունման և կայուն արդյունքների ապահովման գործում։

Միջոցառումը կազմակերպվել էր «Աջակցություն Հայաստանում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների արդյունավետ կատարմանը» ծրագրի կողմից, որը իրականցվում է Եվրոպայի խորհրդի՝ Հայաստանի համար 2023-2026 թթ․ գործողությունների ծրագրի շրջանակներում և ֆինանսավորվում է Մարդու իրավունքների հավատարմագրային հիմնադրամի կողմից։