Արտահանձնման հարցումների քննությունը դատարաններից պահանջում է հավասարակշռել երկու հիմնարար պարտականություն՝ աջակցել հանցավորության դեմ պայքարում միջազգային համագործակցությանը և միաժամանակ երաշխավորել, որ որևէ անձ չարտահանձնվի այնպիսի երկիր, որտեղ նրան կարող են սպառնալ խոշտանգումներ, անմարդկային կամ նվաստացուցիչ վերաբերմունք, կամ անարդար դատաքննություն։

Այս համատեքստում ներպետական դատարանները, մասնավորապես Վճռաբեկ դատարանը, պետք է իրականացնեն նման գործերի մանրակրկիտ և անհատականացված գնահատում։ Այս մարտահրավերներն առավել արդիական են դառնում, քանի որ արտահանձնման հարցումների թիվը շարունակում է աճել, այդ թվում՝ Եվրոպայի խորհրդի անդամ չհանդիսացող պետություններից։

Ներպետական մարմիններին աջակցելու նպատակով մարտի 18-ին կազմակերպվել էր աշխատաժողով, որը համատեղ հարթակ էր ստեղծել Վճռաբեկ դատարանի դատավորների և փորձագետների, Գլխավոր դատախազության ներկայացուցիչների, ինչպես նաև Միջազգային իրավական հարցերով Հայաստանի ներկայացուցչի գրասենյակի աշխատակիցների համար։ Մասնակիցները Եվրոպայի խորհրդի Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների կատարման վարչության ներկայացուցիչների ու Եվրոպայի խորհրդի միջազգային փորձագետների հետ միասին քննարկեցին իրավական և գործնական մարտահրավերները, ինչպես նաև մարդու իրավունքների եվրոպական չափանիշների արդյունավետ կիրառումն ապահովելու ուղիները:

Բացման խոսքում Երևանում Եվրոպայի խորհրդի գրասենյակի ղեկավար Մաքսիմ Լոնգանգեն իր երախտագիտությունը հայտնեց ազգային գործընկերներին՝ սերտ համագործակցության և նվիրվածության համար։ Նա ընդգծեց. «Աշխատաժողովը տևական կարողություններ ձևավորելու գործընթացում ավելի լայն ջանքերի մի մասն է։ Անկասկած, պետական հաստատությունների միջև ամուր մասնագիտական ​​երկխոսությունը կարևոր է նոր առաջացող մարտահրավերներին արձագանքելու և իրավական պրակտիկայի հետևողականությունը ապահովելու համար»։

Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Լիլիթ Թադևոսյանը շնորհակալություն հայտնեց Եվրոպայի խորհրդին աշխատաժողովի նախաձեռնության համար և նշեց, որ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը համապարփակ փոխգործակցություն է ծավալում Եվրոպայի խորհրդի կառույցների հետ` կարևորելով Եվրոպայի խորհրդի առաքելությունը Հայաստանի Հանրապետությունում մարդու իրավունքների, իրավունքի գերակայության ապահովման,  ինչպես նաև ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացման գործում։ Նա հավելեց․ «Միջոցառման օրակարգում ընդգրկված հարցերը թիրախային են, որոնց վերաբերյալ քննարկումներն առանցքային նշանակություն ունեցող մի շարք ոլորտներում կնպաստեն միջազգային առաջադեմ չափանիշների արդյունավետ կենսագործմանը»։

Իր խոսքում Գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը ողջունեց միջոցառման կազմակերպումը նման հետաքրքիր համագործակցության ձևաչափով և նշեց. «Շատ կարևոր է քննարկել արտահանձնման գործնական կիրառման առանձնահատկությունները, մասնավորապես՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների և միջգերատեսչական համագործակցության համատեքստում»։

Միջոցառումը կազմակերպվել էր Եվրոպայի խորհրդի «Հայաստանում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների արդյունավետ կատարման շարունակական աջակցություն» ծրագրի կողմից, որն իրականցվում է Եվրոպայի խորհրդի Հայաստանի համար իրականացվող 2023-2026 թթ․ Գործողությունների ծրագրի շրջանակներում։

ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգիրքն ընդլայնել է խափանման միջոցների տեսակները՝ սահմանելով վարչական հսկողությունը և տնային կալանքը, որն իրավունքների և ազատությունների սահմանափակմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների շարքում ամենամոտն է կալանքին։  Օրենսգրքի նոր դրույթների պատշաճ կիրառումն ապահովելու նպատակով Եվրոպայի Խորհուրդը աջակցում է քրեական արդարադատության դերակատարներին նոր գործելակերպի ներդրման հարցում՝ բարելավելով նրանց մասնագիտական հմտությունները և փոխելով նրանց վերաբերմունքը քրեական դատավարության մյուս մասնակիցների հանդեպ՝ նոր օրենսդրությանը համապատասխան։

Հունիսի 19-20-ը Եվրոպայի Խորհրդի «Աջակցություն Հայաստանում պրոբացիայի ծառայության հզորացմանը» և «Աջակցություն Հայաստանում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների արդյունավետ կատարմանը» ծրագրերը համատեղ կազմակերպել էին իրավական ոլորտի մասնագետների, այդ թվում՝ պրոբացիայի ծառայութան ներկայացուցիչների համար նախատեսված գործնական ուղեցույցների քննարկում, որոնք անդրադառնում են այլընտրանքային խափանման միջոցների արդյունավետ կիրառմանը խոչընդոտող օրենսդրական և գործնական խնդիրներին:

Մինչ ուղեցույցների նախապատրաստումը տեղեկություններ են հավաքագրվել Վճռաբեկ դատարանի, Գլխավոր դատախազության և Պրոբացիայի ծառայության կողմից բարձրացված խնդիրների վերաբերյալ՝ տնային կալանքի, վարչական հսկողության, գրավի դիմաց ազատման և երկրից բացակայելու արգելքի վերաբերյալ հնարավոր լուծումներ մշակելու նպատակով: Աշխատաժողովի ընթացքում քննարկվել են այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հետ կապված ներպետական օրենսդրության հարցերը, այդ միջոցների կիրառման հետ կապված խնդիրները, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի և եվրոպական լավագույն փորձի լույսի ներքո ներպետական մակարդակով տնային կալանքի և վարչական հսկողության կիրառման գործնական հարցերը։ Ուշադրության կենտրոնում են եղել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմանն աջակցելու և պրոբացիայի ծառայությունների և Հայաստանի քրեական արդարադատության համակարգի մյուս առանցքային դերակատարների միջև առավել սերտ համագործակցության համար անհրաժեշտ հետագա քայլերի մշակումը:

Մարդու իրավունքների հավատարմագրային հիմնադրամի կողմից ֆինանսավորվող «Աջակցություն Հայաստանում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների արդյունավետ կատարմանը»  ծրագիրը, ինչպես նաև «Աջակցություն Հայաստանում պրոբացիայի ծառայության հզորացմանը» ծրագիրն իրականացվում են Եվրոպայի խորհրդի 2023-2026թթ.գործողությունների ծրագրի շրջանակներում: