U izvještaju objavljenom 27. januara, Komitet Vijeća Evrope za sprečavanje torture (CPT) poziva nadležne organe na državnom, entitetskom i kantonalnom nivou u Bosni i Hercegovini da se jasno zauzmu za nultu toleranciju prema torturi i zlostavljanju pritvorenika, osiguraju ciljanu obuku o tehnikama fizičke kontrole, uvedu audio-vizuelno snimanje svih policijskih ispitivanja, te bolje urede upotrebu sile i nezavisnu procjenu proporcionalnosti njene primjene.

Primarni cilj izvještaja, zasnovanog na posjeti Bosni i Hercegovini u septembru 2024. godine, bio je ispitati postupanje prema pritvorenicima, kao i prema osuđenim osobama i osobama u pritvoru koje se nalaze u kazneno-popravnim ustanovama. Također je ispitana situacija korisnika u tri ustanove socijalne zaštite u oba entiteta (Federacija Bosne i Hercegovine i Republika Srpska - RS), kao i položaj stranih državljana lišenih slobode na osnovu domaćeg zakonodavstva koje tretira imigracije.

Dokumentovano zlostavljanje u pritvoru

Tokom posjete, Komitet je zaprimio brojne navode o fizičkom zlostavljanju pritvorenika od strane policijskih službenika u oba entiteta. Navodno zlostavljanje uglavnom je uključivalo šamare, udarce rukom, udarce nogom, udarce palicom te udarce drškom pištolja ili puškom u različite dijelove tijela. Takvo se postupanje najviše pripisuje pripadnicima specijalnih interventnih jedinica kantonalnih policija sarajevskog i tuzlanskog kantona, te Žandarmerije i Specijalne antiterorističke jedinice policije Republike Srpske (SAJ). Komitet zaključuje da su osobe lišene slobode od strane ovih agencija za provođenje zakona izložene riziku od fizičkog zlostavljanja i zadobijanja teških povreda.

Komitet je zabilježio opadajući trend zatvorske populacije u državnim i entitetskim zatvorskim sistemima, kao i kontinuirane radove na obnovi, ali poziva na prestanak upotrebe obloženih ćelija sa košuljama stezuljama u Kazneno-popravnom zavodu Zenica. Također ukazuje da su uslovi u pritvorskom odjeljenju Kazneno-popravnog zavoda Tuzla ispod standarda, uključujući prenapučenost, lošu ventilaciju, neadekvatnu higijenu i održavanje, prisustvo štetočina te nedovoljan broj zdravstvenog osoblja. Komitet ponavlja zabrinutost zbog de facto produženog perioda usamljenja pritvorenica zbog fragmentiranog zatvorskog sistema. Preporučuje se provođenje specijalnih medicinskih pregleda (skrininga) radi prepoznavanja specifičnih kategorija ranjivosti kao što su potrebe za zaštitom mentalnog zdravlja ili ranije pretrpljeno seksualno ili drugo rodno zasnovano nasilje.

Neodgovarajući uslovi u ustanovama socijalne zaštite

Komitet je utvrdio izuzetno loše uslove u sve tri posjećene ustanove socijalne zaštite, sa ozbiljnim nedostacima u pogledu održavanja, čistoće i higijene. Najgori uslovi zabilježeni su u paviljonima IV i V u Višegradu, gdje su zabilježeni zapušteni objekti, polomljen namještaj i užasavajuća higijena, uključujući situacije u kojima su korisnici ležali na krevetima zaprljanim fekalijama ili urinom, bez nužnih stvari poput jastuka ili posteljine, a u nekim su slučajevima zatečeni i goli. Komitet smatra da uslovi u ove dvije jedinice mogu predstavljati nečovječno i ponižavajuće postupanje i poziva na hitna poboljšanja. Također je zatražena hitna reakcija u slučaju gdje je jedna korisnica bila vezana za krevet više godina. Komitet poziva na smanjenje upotrebe sredstava sputavanja i primjenu alternativnih mjera za sprečavanje samopovređivanja.

Uslovi za strane državljane zadržane u montažnom kontejneru na aerodromu u Sarajevu bili su izuzetno loši, uključujući slučaj majke s malom djecom koja je tri dana boravila bez ikakvih aktivnosti ili boravka na otvorenom. Komitet je pozvao vlasti da ovu praksu zamijene odgovarajućim prostorom za zadržavanje. U imigracijskom centru u Lukavici, više pritvorenika je iznijelo navode o teškom fizičkom zlostavljanju od strane zaštitarskog osoblja prema stranom državljaninu s ozbiljnim mentalnim poremećajem, koji je pronađen u kritičnom stanju u disciplinskoj samici i kojem je bila hitno potrebna psihijatrijska njega.

U svom odgovoru, vlasti Bosne i Hercegovine su se fokusirale na postignuća poput obuke policijskih službenika o sprečavanju zlostavljanja te uspostavljanja efikasnijih sistema za prijavu i istragu navoda o nedozvoljenom policijskom postupanju. Odgovor također sadrži informacije o uspostavljanju preventivnog mehanizma za sprečavanje torture pri Instituciji ombudsmena Bosne i Hercegovine, kao i o njegovom kadrovskom popunjavanju i operativnom funkcionisanju.

 Sažetak izvještaja i glavni zaključci (engleski jezik)

 Pročitajte izvještaj u cijelosti (engleski jezik)

 Pročitajte odgovor domaćih institucija u cijelosti (engleski jezik)

 Komitet za sprečavanje torture