Η έκθεση εξετάζει τις συνθήκες μεταχείρισης και κράτησης των ατόμων που κρατούνται σε επτά ανδρικές και δύο γυναικείες φυλακές, καθώς και σε αρκετές εγκαταστάσεις της αστυνομίας. Τα ευρήματα της επίσκεψης του 2025 επιβεβαιώνουν για άλλη μια φορά ότι τα δομικά προβλήματα του υπερπληθυσμού και των σοβαρών ελλείψεων σε προσωπικό, σε συνδυασμό με πρόσθετες ανεπάρκειες στις φυλακές όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις, εξακολουθούν να υπονομεύουν την αποτελεσματική λειτουργία του σωφρονιστικού συστήματος. Ως αποτέλεσμα, η κράτηση πολλών ατόμων στις φυλακές γίνεται σε κακές και μη ασφαλείς συνθήκες.
Οι συνθήκες κράτησης στις ανδρικές φυλακές εξακολουθούν να μην πληρούν τα αποδεκτά και νόμιμα ελάχιστα πρότυπα. Πολλοί κρατούμενοι αφήνονται να μαραζώνουν σε εγκαταστάσεις όπου υπάρχουν υπερπληθυσμός και εντελώς ακατάλληλες συνθήκες, γεγονός το οποίο, κατά την άποψη της CTP, θα μπορούσε να συνιστά απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση. Τα κελιά και οι κοιτώνες συχνά υπερέβαιναν την προβλεπόμενη πληρότητα, με μονόκλινα κελιά εμβαδού 8 τ.μ. να φιλοξενούν έως και πέντε άτομα (Φυλακές Αλικαρνασσού), με 11 ευάλωτους κρατούμενους να βρίσκονται στριμωγμένοι σε ένα βρώμικο κελί 22 τ.μ. (Φυλακές Ναυπλίου), ορισμένους κοιτώνες να προσφέρουν λιγότερο από 3 τ.μ. χώρου διαβίωσης ανά άτομο (Φυλακές Χαλκίδας) και κοιτώνες εμβαδού 25 τ.μ. να φιλοξενούν οκτώ έως δέκα άτομα (Φυλακές Μαλανδρίνου). Η έλλειψη σε στρώματα και κουβέρτες σήμαινε ότι ορισμένοι κρατούμενοι ήταν υποχρεωμένοι να κοιμούνται πάνω στο τσιμέντο ή σε βρεγμένα στρώματα (Φυλακές Χανίων). Στις περισσότερες φυλακές, τα κελιά και οι κοιτώνες ήταν γεμάτα κοριούς και κατσαρίδες, συχνά επικρατούσε κρύο και υγρασία και παρατηρήθηκε ακόμα και μούχλα, ενώ οι στέγες και τα ταβάνια έσταζαν (ιδίως στις Φυλακές Χανίων και Χαλκίδας). Οι εγκαταστάσεις υγιεινής ήταν χαλασμένες και η πρόσβαση σε ζεστό νερό ή θέρμανση ανεπαρκής. Πρέπει να γίνουν άμεσες βελτιώσεις που θα εστιάσουν στη μείωση της πληρότητας των κελιών, στην παροχή κονδυλίων για έργα συντήρησης, στη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και στην επέκταση του φάσματος των δραστηριοτήτων που προσφέρονται στους κρατούμενους. Επίσης, οι φυλακισμένοι που κρατούνται χωριστά από τους άλλους ή σε απομόνωση θα πρέπει να απολαμβάνουν καθημερινή πρόσβαση σε άσκηση σε εξωτερικούς χώρους και επαρκή επίβλεψη. Η Επιτροπή ζητά επίσης μια συνεκτική στρατηγική για τη μείωση του πληθυσμού στις φυλακές, η οποία θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα σε λύσεις εναλλακτικές της φυλάκισης και σε μη στερητικά της ελευθερίας μέτρα.
Ο αριθμός των εργαζομένων ήταν ανεπαρκής σε όλες τις φυλακές που επισκέφθηκε η Επιτροπή ενώ κυμαίνονταν σε επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα στις Φυλακές Κορυδαλλού 1 και στις Φυλακές Χανίων, δίνοντας τη δυνατότητα σε ισχυρότερες ομάδες κρατουμένων να δρουν με ατιμωρησία και επιτρέποντας την άνθηση της βίας μεταξύ κρατουμένων σε αυτά και σε άλλα καταστήματα. Η CPT ζητά την ανάπτυξη μιας εθνικής στρατηγικής για την πρόληψη της βίας μεταξύ των κρατουμένων, η οποία θα δίνει προτεραιότητα στην αύξηση του προσωπικού και στην ολοκληρωμένη εκπαίδευση και υποστήριξή του. Επίσης, οι μακροχρόνιες δομικές ελλείψεις στην παροχή υγειονομικής περίθαλψης παρέμειναν εμφανείς σε όλες τις φυλακές όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις και ήταν ιδιαιτέρως ανησυχητικές στις Φυλακές Χανίων. Η CPT ζητά να γίνουν σημαντικές επενδύσεις καθώς και μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση των υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης στις φυλακές, οι οποίες θα βασίζονται στην αξιολόγηση των αναγκών.
Η έκθεση αξιολογεί επίσης την κατάσταση των κρατουμένων με αναπηρίες, των ηλικιωμένων κρατουμένων και των διεμφυλικών (τρανς) γυναικών, ομάδες που σε πολλές περιπτώσεις είχαν ανεκπλήρωτες ανάγκες και δεν λάμβαναν επαρκή υποστήριξη. Η επίσκεψη εστίασε επίσης στις γυναικείες φυλακές, με την CPT να αποδοκιμάζει την ελλιπή αξιοποίηση τόσο των μη στερητικών της ελευθερίας εναλλακτικών που μπορούν να εφαρμοστούν αντί της φυλάκισης όσο και των κοινοτικών πρωτοβουλιών για τις γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων των εγκύων και των μητέρων με μικρά παιδιά. Η Επιτροπή έλαβε αρκετές καταγγελίες για σωματική κακομεταχείριση κρατούμενων γυναικών από άνδρες σωφρονιστικούς υπαλλήλους, όπως μια υπόθεση που αφορούσε την εξευτελιστική τιμωρία μιας γυναίκας που αυτοτραυματίστηκε στις Γυναικείες Φυλακές Ελαιώνα, γεγονός που φέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη να σταλεί εκ νέου ένα σαφές μήνυμα μηδενικής ανοχής για την κακομεταχείριση καθώς και την ανάγκη στελέχωσης των φυλακών με επαρκή αριθμό εργαζομένων που θα λαμβάνει εκπαίδευση για την πρόληψη τέτοιων περιστατικών. Ο αυτοτραυματισμός δεν πρέπει να τιμωρείται με πειθαρχικές κυρώσεις και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται μέτρα καταστολής και ακινητοποίησης στις γυναίκες μετά από τέτοια περιστατικά.
Οι υλικές συνθήκες σε ορισμένες πτέρυγες των Φυλακών Ελαιώνα ήταν εξαιρετικά κακές. Οι μεγάλοι κοιτώνες θα πρέπει σταδιακά να καταργηθούν και οι εγκαταστάσεις να επισκευαστούν ώστε να διασφαλιστεί ότι όλες οι γυναίκες έχουν ένα ελάχιστο επίπεδο βασικών συνθηκών διαβίωσης. Οι γυναίκες που κρατούνται χωριστά από τις άλλες στις Φυλακές Κορυδαλλού 2 δεν θα πρέπει να υποβάλλονται σε συνθήκες που ισοδυναμούν με απομόνωση. Η CPT παρατήρησε επίσης μια χρόνια έλλειψη προσωπικού, συμπεριλαμβανομένου του σωφρονιστικού προσωπικού, του εξειδικευμένου προσωπικού και του υγειονομικού προσωπικού. Οι κρατούμενες γυναίκες είχαν περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, οι οποίες ήταν ανεπαρκείς. Οι θάνατοι δύο γυναικών στις Φυλακές Κορυδαλλού 2 το 2024 και στις Φυλακές Ελαιώνα τον Ιανουάριο του 2025, καθώς και την αυτοκτονία μιας τρίτης κρατούμενης στις Φυλακές Κορυδαλλού 2 το 2024, καταδεικνύουν την ανησυχητική έλλειψη ψυχιατρικής φροντίδας. Για την καλύτερη αντιμετώπιση των ειδικών υγειονομικών αναγκών και των ευαλωτοτήτων των γυναικών κρατουμένων, πρέπει επειγόντως να υπάρξει μόνιμη παρουσία υγειονομικών και βελτιωμένες υπηρεσίες υγείας και προληπτικών ελέγχων. Σε γενικές γραμμές, για τη διαχείριση και τη φροντίδα των γυναικών κρατουμένων, η Επιτροπή ζητά την υιοθέτηση προσεγγίσεων που είναι ευαισθητοποιημένες ως προς το φύλο και το τραύμα.
Η CPT έλαβε για άλλη μια φορά αξιόπιστες καταγγελίες για σωματική κακομεταχείριση ατόμων που κρατούνται από την αστυνομία, όπως χαστούκια, γροθιές, κλωτσιές και χτυπήματα του κεφαλιού στον τοίχο, συχνά για την απόσπαση ομολογιών ή την τιμωρία συγκεκριμένων συμπεριφορών. Η Επιτροπή ζητά την ανάληψη περαιτέρω δράσης για την ενεργό προώθηση μιας επαγγελματικής κουλτούρας αστυνόμευσης εντός της Ελληνικής Αστυνομίας, η οποία θα πρέπει να υποστηρίζεται με την εφαρμογή ασφαλιστικών δικλείδων από τη στιγμή που ξεκινά η στέρηση της ελευθερίας, την υιοθέτηση μη καταναγκαστικών τεχνικών συνέντευξης, τη συστηματική ηλεκτρονική καταγραφή των αστυνομικών συνεντεύξεων και τη μεγαλύτερη λογοδοσία της αστυνομίας. Θα πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να συνεχίσουν να βελτιώνονται οι υλικές συνθήκες των αστυνομικών τμημάτων, οι οποίες παραμένουν ανεπαρκείς για την κράτηση ατόμων όπως οι αλλοδαποί υπήκοοι που υπόκεινται στη νομοθεσία για τη μετανάστευση, για παρατεταμένες περιόδους. Η CPT εξέτασε επίσης αρκετούς θανάτους που έλαβαν χώρα υπό αστυνομική κράτηση, όπως ο θάνατος ενός αλλοδαπού υπηκόου τον Σεπτέμβριο του 2024 στο Αστυνομικό Τμήμα Αγίου Παντελεήμονα, σημειώνοντας ότι αρκετές τέτοιες περιπτώσεις θα μπορούσαν να είχαν αποτραπεί. Η Επιτροπή συνιστά βελτιωμένη φροντίδα και εποπτεία για άτομα με ευαλωτότητες ή άτομα που διατρέχουν κινδύνους και ζητά πληροφορίες σχετικά με το αποτέλεσμα των ερευνών για τον συγκεκριμένο θάνατο.
Μετά την επίσκεψη, η CPT πραγματοποίησε συνομιλίες στην Αθήνα τον Ιούνιο του 2025 με κορυφαίους υπουργούς της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της κατάστασης στις φυλακές. Οι ελληνικές αρχές, αναγνωρίζοντας τον κεντρικό ρόλο της Επιτροπής στη διαδικασία της μεταρρύθμισης, παρουσίασαν ένα νέο Σχέδιο Δράσης 2025-2030 για την ανάκαμψη του σωφρονιστικού συστήματος, υπό τον συντονισμό και την εποπτεία του Γραφείου του Πρωθυπουργού. Κατά την άποψη της CPT, αυτό το πλήρως κοστολογημένο και ολοκληρωμένο σχέδιο μεταρρύθμισης αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τα μπροστά, τόσο στη συνεργασία όσο και στον στρατηγικό σχεδιασμό για την αντιμετώπιση της κρίσης στις φυλακές.
Οι συνομιλίες αυτές αποτέλεσαν τη βάση ώστε οι ελληνικές αρχές να παρέχουν μια ολοκληρωμένη απάντηση στην έκθεση της Επιτροπής, συμμετέχοντας εποικοδομητικά και παρέχοντας λεπτομερή σχόλια σε όλες τις συστάσεις της CPT, πολλές από τις οποίες έχουν εφαρμοστεί εν όλω ή εν μέρει. Η απάντηση αναδεικνύει τις συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις, τις νομοθετικές αλλαγές και τις σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές που αποσκοπούν στη βελτίωση των συνθηκών κράτησης και στην ευθυγράμμιση των ελληνικών φυλακών με τα πρότυπα της CPT, σύμφωνα με το Σχέδιο Δράσης. Οι αρχές περιγράφουν τα σχέδιά τους για την αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού – όπως η κατασκευή νέων φυλακών – και για την πρόσληψη επιπλέον προσωπικού, με συγκεκριμένα μέτρα για την πλήρη εφαρμογή των συστάσεων της CPT, για τα οποία έχει ήδη υπάρξει προϋπολογισμός ή τα οποία έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζονται. Οι ελληνικές αρχές παρέχουν επίσης λεπτομερείς εξηγήσεις και δεδομένα απαντώντας στα αιτήματα της Επιτροπής για πληροφορίες και περιγράφουν τις ενέργειες που έχουν ληφθεί για τη συμμόρφωση των αστυνομικών πρακτικών με τα πρότυπα της CPT.
- Διαβάστε την έκθεση (στα αγγλικά)
- Διαβάστε τη συνοπτική παρουσίαση (στα αγγλικά και στα ελληνικά)
- Διαβάστε την απάντηση (στα αγγλικά)
- Η CPT και η Ελλάδα
