Η αξιολόγηση της αξιοπιστίας των πληροφοριών υγείας αποτελεί σημαντική πρόκληση. Η εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας και η σαφής επικοινωνία από αξιόπιστες πηγές υποστηρίζουν την πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες.
ΠΛΑΙΣΙΟ
Οι πληροφορίες για την υγεία πρέπει να είναι ακριβείς, συναφείς, έγκαιρες, επικαιροποιημένες και διαφανείς. Όλοι οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε αυτές και λήψης τους. Θα πρέπει να είναι εύκολα κατανοητές.
Η πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες για την υγεία περιλαμβάνει την ικανότητα άντλησης, σύγκρισης και ανάλυσης πληροφοριών για την υγεία από διαφορετικές πηγές και την παροχή πραγματικών ευκαιριών κατανόησης και χρήσης τους. Αυτό συμβάλλει στη γνώση και την ευαισθητοποίηση που χρειάζονται τα άτομα για να αποφασίζουν για τις επιλογές φροντίδας και να ασκούν αυτοδιαχείριση της υγείας τους.
Οι ψηφιακές πληροφορίες για την υγεία συμπληρώνουν τις πληροφορίες που παρέχουν οι επαγγελματίες υγείας. Μπορούν να υποστηρίξουν την κατανόηση και τους τρόπους προαγωγής της υγείας των ανθρώπων. Η πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες για την υγεία είναι επίσης ένα σημαντικό μέτρο προστασίας, που λειτουργεί ως μέσο πρόληψης κατά του πανικού των ασθενειών.
ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ
Στην Ευρώπη, ένας στους τέσσερις εφήβους δυσκολεύεται να αξιολογήσει την αξιοπιστία των πληροφοριών για την υγεία, καθώς και να συγκρίνει πληροφορίες από διαφορετικές πηγές. Ένας στους πέντε εφήβους δυσκολεύεται να βρει εύκολα κατανοητές πληροφορίες σχετικά με την υγεία . Το 25-72% του ενήλικου πληθυσμού αναφέρει δυσκολίες στην εκτίμηση της αξιοπιστίας των πληροφοριών για την υγεία .
Η εξεύρεση πληροφοριών εκτός Διαδικτύου έχει γίνει πιο δύσκολη. Όσον αφορά τις ψηφιακές πληροφορίες για την υγεία, ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους θεωρεί ότι οι εθνικές αρχές δεν διευκολύνουν την αναζήτηση πληροφοριών χωρίς τη χρήση του Διαδικτύου, σε αντίθεση με έναν στους έξι Ευρωπαίους που είναι σε θέση να βρει πληροφορίες για την υγεία .
Η εγκυρότητα των πληροφοριών δεν σχετίζεται μόνο με την ακρίβειά τους, αλλά και με τη δυνατότητα εφαρμογής τους στη ζωή και τις τρέχουσες ανάγκες του ατόμου. Η περιορισμένη εγγραμματοσύνη σε θέματα εύρεσης, κατανόησης, αξιολόγησης και χρήσης πληροφοριών εμποδίζει την πραγματική πρόσβαση σε αξιόπιστες γνώσεις, στερώντας από τα άτομα την κατανόηση της κατάστασης της υγείας τους, τους τρόπους προαγωγής και διατήρησής της και το πότε και πώς να ζητήσουν βοήθεια.
Η πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες για την υγεία είναι απαραίτητη όταν αντιμετωπίζουμε την ταχεία εξάπλωση της παραπληροφόρησης και της παραπληροφόρησης μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλων διαδικτυακών εργαλείων και υπηρεσιών. Αυτό το φαινόμενο που είναι γνωστό ως "infodemic", σε συνδυασμό με την περιορισμένη εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας, καθιστά δύσκολο για τα άτομα να βρουν αξιόπιστες πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές, αυξάνοντας τους κινδύνους μη συμμόρφωσης με τα μέτρα προστασίας και καθυστερημένης πρόσβασης στη σχετική περίθαλψη. Τα άτομα με περιορισμένη εγγραμματοσύνη στην υγεία είναι πιο πιθανό να εμπιστεύονται τις πληροφορίες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τους φίλους τους παρά από τους φορείς και τους επαγγελματίες υγείας. Οι φτωχές κοινότητες υποφέρουν περισσότερο από την παραπληροφόρηση λόγω των χαμηλότερων επιπέδων εμπιστοσύνης στους φορείς και στους παρόχους υπηρεσιών υγείας, γεγονός που, σε συνδυασμό με τα χαμηλότερα επίπεδα ανοσοποίησης έναντι άλλων διαδεδομένων ασθενειών, οδηγεί σε πανικό ασθενειών και έλλειψη πρόσβασης σε ιατρικές υπηρεσίες.
Η ικανότητα χρήσης και κατανόησης των αριθμών (δηλαδή η αριθμητική ικανότητα) παίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο εμφανίζονται και κοινοποιούνται οι πληροφορίες. Ωστόσο, η πολυπλοκότητα των αριθμητικών πληροφοριών σχετικά με τους κινδύνους και τα οφέλη για την υγεία μπορεί να μην είναι πάντα εύκολα κατανοητή. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τις αριθμητικές πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους και την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, τα οφέλη από τον τρόπο ζωής και τις παρενέργειες από τη φαρμακευτική αγωγή. Από αυτή την άποψη, πολλοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων των λιγότερο εύπορων, των λιγότερο μορφωμένων και εκείνων που πάσχουν από γνωστικές διαταραχές ή γλωσσικές δυσκολίες, είναι πιθανότερο να αντιμετωπίσουν δυσκολίες.
ΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Οι διαθέσιμες πληροφορίες θα πρέπει να κοινοποιούνται από αξιόπιστες πηγές. Η πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες για την υγεία υποστηρίζει την ικανότητα των ατόμων να αναζητούν και να αναπτύσσουν μια ολοκληρωμένη κατανόηση της κατάστασης της υγείας τους. Οι ικανότητες αξιολόγησης της εγκυρότητας των πληροφοριών που σχετίζονται με την υγεία μπορούν να αναπτυχθούν από νεαρή ηλικία μέσω του σχολικού προγράμματος σπουδών. Η σχολική εκπαίδευση για την εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας σε όλες τις χώρες συμβάλλει στη μείωση των ανισοτήτων σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.
Τα άτομα χρειάζεται:
Τα συστήματα έχουν την ευθύνη να προσφέρουν:
να αναζητούν και να βρίσκουν πληροφορίες για την υγεία από διάφορες πηγές,
να συγκρίνουν, να συνθέτουν και να αξιολογούν πληροφορίες για την υγεία από διαφορετικές πηγές,
να προβληματιστούν σχετικά με τη χρησιμότητα και τη δυνατότητα εφαρμογής των πληροφοριών από την προσωπική τους οπτική γωνία.
πληροφορίες με τρόπο που να διασφαλίζεται η πρόσβαση σε πληροφορίες για άτομα με διαφορετικές ανάγκες, όπως άτομα με μαθησιακές δυσκολίες ή προβλήματα ακοής και όρασης,
εύκολα διαθέσιμες πληροφορίες για την υγεία σε όλες τις σχετικές γλώσσες, μέσω διαφορετικών διαύλων και σε διαφορετικές μορφές,
πληροφορίες εύκολα κατανοητές, πολιτισμικά ευαίσθητες και με ενσυναίσθηση, χρησιμοποιώντας διαφορετικές στρατηγικές επικοινωνίας,
ενημερωμένες και έγκυρες πληροφορίες για την υγεία από αξιόπιστες πηγές,
πληροφορίες που είναι σχετικές και προσαρμόσιμες στην καθημερινή ζωή των ατόμων με διαφορετικές ανάγκες.
Εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας για παιδιά για την προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής - Ρουμανία
Η παχυσαρκία είναι μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία. Η παχυσαρκία, καθώς και οι συναφείς ασθένειες, μπορούν σε μεγάλο βαθμό να προληφθούν, εάν ληφθούν μέτρα από την παιδική ηλικία. Συνεπώς, η πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας αποτελεί προτεραιότητα.
Σκοπός και στόχοι:
"Η Τσάντα Υγείας της Γιαγιάς". Η πρωτοβουλία "Υγιείς παραδόσεις για υγιή παιδιά" ξεκίνησε στο Ιάσιο (Ρουμανία) το 2012. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα με βάση την κοινότητα για την ενθάρρυνση υγιεινών συμπεριφορών μέσω της προώθησης των πολιτιστικών παραδόσεων και περιλαμβάνει εκστρατείες σε νηπιαγωγεία και σχολεία για την ενθάρρυνση υγιεινών συμπεριφορών στα παιδιά και πρωτότυπους εκπαιδευτικούς πόρους που βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία.
Το κύριο εργαλείο μάθησης είναι η "τσάντα υγείας". Τα παιδιά μαθαίνουν τα στοιχεία ενός υγιεινού τρόπου ζωής με τη βοήθεια μιας μαγικής τσάντας, δηλαδή της "Τσάντας Υγείας της γιαγιάς". Εικονογραφημένη με χαρακτήρες λαϊκών παραμυθιών (η κατσίκα, τα τρία παιδιά, ο κακός λύκος κ.λπ.)- τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τι είναι καλό και τι κακό για την υγεία τους.
Μέθοδος:
επιμορφωτικά μαθήματα για τους/τις εκπαιδευτικούς που θα διδάξουν το προαιρετικό μάθημα 2020-2021 "Η τσάντα υγείας της γιαγιάς",
ενημερωτικές εκστρατείες - για παράδειγμα, η εκστρατεία "Ρυθμοί του σώματος: παραδόσεις και υγεία", στην οποία συμμετείχαν 20.000 παιδιά από την κομητεία Iași,
εργαστήρια για παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς,
την εισαγωγή στα σχολεία του προαιρετικού μαθήματος της κατάρτισης σε θέματα υγιεινού τρόπου ζωής, το οποίο, τον Σεπτέμβριο του 2020, οδήγησε στην εγγραφή 4.000 παιδιών ηλικίας 5 έως 10 ετών,
ανάπτυξη διδακτικού υλικού για την εκπαίδευση των παιδιών σε υγιείς συμπεριφορές,
το συνέδριο "Πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας", το οποίο διοργανώνεται κάθε χρόνο στο Ιάσιο, πραγματοποιήθηκε για τελευταία φορά τον Ιούνιο του 2021 και επικεντρώθηκε στο θέμα "Παιδική παχυσαρκία κατά τη διάρκεια του Covid-19 - η εξέλιξη των οικογενειακών συνηθειών". Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά και είχε ομιλητές από 10 χώρες.
Προστιθέμενη αξία/Αποτέλεσμα:
Η πρωτοβουλία απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 3-11 ετών και τις οικογένειές τους και έχει ωφελήσει 100.000 παιδιά. Το 2021, ο επιπολασμός της παιδικής παχυσαρκίας μειώθηκε από 11% σε 7% στην πόλη του Iași.
Η πρωτοβουλία έχει τύχει σημαντικής διεθνούς αναγνώρισης, σημαντικά:
αποτελεί μέρος των διεθνών δικτύων για την πρόληψη της παχυσαρκίας στα παιδιά - Διεθνές Δίκτυο EPODE (Ensemble Prévenons l'Obésité Des Enfants) και Κοινότητα για την Υγεία των Νέων,
στο Παγκόσμιο Φόρουμ για την Παχυσαρκία (Νέα Υόρκη, 2012), τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο για την καλύτερη δραστηριότητα πρόληψης της παιδικής παχυσαρκίας,
βραβεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα με το πρώτο βραβείο - το βραβείο υγείας 2020 της ΕΕ - στην κατηγορία Healthy Lifestyle Cities για την καλύτερη πρωτοβουλία σε επίπεδο κοινότητας (πόλη Iași) για την προώθηση του υγειούς τρόπου ζωής.
Εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας για τους/τις φροντιστές/στριες ηλικιωμένων με διαφορετικά επίπεδα εξάρτησης - Ιταλία
Σκοπός και στόχοι:
Σήμερα, πολλά ηλικιωμένα άτομα με διαφορετικά επίπεδα σωματικών ή/και πνευματικών προκλήσεων υποστηρίζονται στο σπίτι. Χρειάζονται βοήθεια για ένα σημαντικό μέρος της καθημερινής τους ζωής, η οποία συνήθως παρέχεται από ένα μέλος της οικογένειας ή από ένα άτομο που προσλαμβάνεται για το σκοπό αυτό. Και στις δύο περιπτώσεις, η εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας του/της φροντιστή/στριας είναι καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση της πρόσβασης των ηλικιωμένων σε κατάλληλες πληροφορίες και φροντίδα, η οποία περιλαμβάνει τη χορήγηση φαρμάκων, την προετοιμασία και την κατανάλωση φαγητού, τη βοήθεια στην προσωπική υγιεινή και την υποστήριξη κατά την πρόσβαση και την πλοήγηση στο σύστημα υγείας (π.χ. προγραμματισμός επισκέψεων σε επαγγελματίες υγείας, ιατρικές εξετάσεις κ.λπ.).
Πολλοί οικογενειακοί/κες και έμμισθοι φροντιστές/στριες δεν έχουν τα απαιτούμενα επίπεδα εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας (γνωστικές, κοινωνικές ικανότητες) για να έχουν πρόσβαση, να κατανοούν και να ενεργούν σύμφωνα με τις πληροφορίες που απαιτούνται για τη φροντίδα των εξαρτώμενων ηλικιωμένων ατόμων.
Μέθοδος:
μέτρηση των επιπέδων εγγραμματισμού στον τομέα της υγείας των φροντιστών/στριών σε διάφορα περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένων των οικιακών και των επαφών με το σύστημα υγείας,
αξιολόγηση των επιπέδων εγραμματισμού στον τομέα της υγείας των φροντιστών/ στριών σε σχέση με το επίπεδο πολυπλοκότητας της φροντίδας που απαιτείται για την παροχή βοήθειας σε ηλικιωμένους,
στοχευμένη κατάρτιση για επαγγελματίες υγείας που βοηθούν ηλικιωμένα άτομα με αναπηρία, ώστε να τους βοηθήσει να αξιολογήσουν τα επίπεδα εγγραμματισμού στον τομέα της υγείας που απαιτούνται για τους/τις φροντιστές/στριες κατά τη διάρκεια των διαφόρων φάσεων της πορείας φροντίδας των ηλικιωμένων ατόμων,
επανεξέταση των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας για τους/τις φροντιστές/στριες, ώστε να τους συμβουλεύουν και να τους εκπαιδεύουν αναλόγως.
Αποτελέσματα:
Η ικανότητα αξιολόγησης των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων που χρειάζονται οι φροντιστές/στριες για την υγεία βοηθά να αποφασιστεί εάν ένας συγκεκριμένος/η φροντιστής/στρια έχει την ικανότητα να φροντίζει ηλικιωμένα άτομα με συν-νοσηρότητες και/ή υψηλό επίπεδο πολυπλοκότητας της φροντίδας. Αυτή η αξιολόγηση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στον προβληματισμό και την επανεξέταση των σχέσεων μεταξύ των επαγγελματιών υγείας, ώστε να διασφαλίζεται η συνέχεια της προσφερόμενης φροντίδας, ώστε η οικογένεια να υποστηρίζεται ανελλιπώς.
Προστιθέμενη αξία:
Ο εγγραμματισμός στον τομέα της υγείας των φροντιστών/στιών βοηθά στην παροχή κατάλληλης συνεχούς φροντίδας - τυπικής, διαχειριστικής και σχεσιακής φροντίδας - για ηλικιωμένους με διαφορετικά επίπεδα εξάρτησης.
Διδασκαλία της ψηφιακής εκπαίδευσης και του ψηφιακού εγγραμματισμού μέσω οριζόντιων θεμάτων σε διάφορα μαθήματα - Γερμανία
Σκοπός και στόχοι:
Με βάση τη στρατηγική του γερμανικού εκπαιδευτικού τομέα, όλα τα σχολεία θα πρέπει να προετοιμάσουν τους/τις μαθητές/τριες για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Σε κρατικό επίπεδο, η ψηφιακή εκπαίδευση και οι στρατηγικές ψηφιακού εγγραμματισμού μεταφράζονται στο πλαίσιο ικανοτήτων και στο πρόγραμμα σπουδών για τον εγγραμματισμό στα μέσα ενημέρωσης.
Ομάδα-στόχος:
Κατηγορία: Μαθητές/τριες
Μέθοδος:
Η ψηφιακή εκπαίδευση και ο ψηφιακός εγγραμματισμός αποτελούν οριζόντια θέματα που πρέπει να εξετάζονται σε όλα τα μαθήματα από τις τάξεις 1-13. Παράλληλα με την εκμάθηση της χρήσης ψηφιακών εργαλείων, την επικοινωνία σε ψηφιακά περιβάλλοντα, την προστασία των δεδομένων και τη δεοντολογία, οι μαθητές/τριες διδάσκονται να αναπτύσσουν κριτική στάση και να αναζητούν, να συγκρίνουν και να αναλύουν πληροφορίες από διάφορες πηγές.
Αποτελέσματα:
Η χρήση της υγείας ως θέμα σε ένα πλαίσιο ικανοτήτων και ένα πρόγραμμα σπουδών καθιστά δυνατή την αντιμετώπιση του εγγραμματισμού στον τομέα της υγείας και ταυτόχρονα εξοικονομεί πόρους.
Προστιθέμενη αξία:
Η εκπαίδευση στα σχολεία απευθύνεται σε όλα τα παιδιά σχολικής ηλικίας. Η εγγραμματοσύνη σε θέματα υγείας ως μέρος του σχολικού προγράμματος σπουδών, συμπεριλαμβανομένου του εγγραμματισμού στα μέσα ενημέρωσης και του ψηφιακού εγγραμματισμού, είναι μια πολλά υποσχόμενη στρατηγική για την υποστήριξη όλων των νέων στην απόκτηση των γνώσεων και των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες για την υγεία, σχετικές με την υγεία και την ευημερία τους.
Η διδασκαλία της εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας ως υποχρεωτικό σχολικό μάθημα - Φινλανδία
Σκοπός και στόχοι:
Η διδασκαλία της εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας, συμπεριλαμβανομένης της κριτικής σκέψης, γίνεται μέσω ενός ανεξάρτητου και υποχρεωτικού σχολικού μαθήματος που ονομάζεται "αγωγή υγείας".
Ομάδα-στόχος:
Μαθητές/τριες πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Μέθοδος:
Στις τάξεις 1-6, η αγωγή υγείας διδάσκεται ως ανεξάρτητη συνιστώσα μιας ομάδας μαθημάτων που ονομάζεται "περιβαλλοντικές σπουδές". Στις τάξεις 7-9, και στο γενικό λύκειο, η αγωγή υγείας αποτελεί αυτοτελές μάθημα. Ήδη από τις κατώτερες τάξεις, οι μαθητές/τριες διδάσκονται να αξιολογούν τις πληροφορίες και να επιλέγουν έγκυρες πηγές πληροφόρησης. Στη συνέχεια, στις ανώτερες τάξεις διδάσκονται να αξιολογούν τις πληροφορίες χρησιμοποιώντας διάφορα κριτήρια. Αργότερα, διδάσκονται επίσης την αξιοπιστία των πληροφοριών, καθώς και τις διαφορές μεταξύ της λαϊκής πληροφόρησης και της επιστημονικής πληροφόρησης. Οι ικανότητες που σχετίζονται με την υγεία, καθώς και ο εγγραμματισμός στα μέσα ενημέρωσης και οι ψηφιακές δεξιότητες, διδάσκονται μέσω οριζόντιων θεμάτων που διατρέχουν όλα τα σχολικά μαθήματα.
Αποτελέσματα:
Το πρόγραμμα σπουδών βελτιώνει την ικανότητα των παιδιών και των εφήβων να έχουν πρόσβαση σε έγκυρες πληροφορίες για την υγεία.
Προστιθέμενη αξία:
Η διδασκαλία της εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας ως υποχρεωτικό μάθημα έχει τη δυνατότητα να μειώσει τις ανισότητες στον εγγραμματισμό στην υγεία εντός των σχολείων.
Advancing Health Literacy among Women with Breast Cancer through the Digital Platform “OncoGuide - Breast Cancer Serbia” - Serbia
Aim and objectives:
The aim was to improve communication between healthcare professionals and patients, while emphasizing the importance of access to clear, understandable, and professionally verified information in the treatment process and health-related decision-making.
Target group:
Women undergoing diagnosis and treatment for breast cancer, and healthcare professionals, particularly within primary healthcare settings.
Method:
The study was conducted during a six-week period in late 2024 with the goal of examining the experiences of women diagnosed with breast cancer in communication with healthcare professionals.
cross-sectional study using an online questionnaire;
the questionnaire consisted of 23 questions covering sociodemographic characteristics, experiences in communication with healthcare professionals, understanding and accessibility of information, and challenges related to returning to work after treatment;
analysis of open-ended responses, through which several dominant themes were identified: lack of empathy and psychological support, difficult-to-understand information, limited opportunities to ask questions.
In response to the identified needs, the OncoGuide - Breast Cancer Serbia platform was developed through multidisciplinary collaboration between experts in oncology, oncogenetics, public health, epidemiology, communications, information technologies, and patient advocacy.
Outcome:
The platform serves as a digital guide through the entire patient journey of early and metastatic breast cancer, from the first suspicion of disease and diagnosis, through treatment, rehabilitation, and follow-up care. Particular emphasis was placed on translating medical terminology into clear and accessible language, and patient rights during treatment and when returning to work.
Added value:
OncoGuide represents an example of collaboration between patient organizations, healthcare experts, and the public health sector in developing innovative models of patient support in the contemporary digital environment, with the potential to contribute in the long term to improved health literacy, quality of communication, and treatment outcomes for women diagnosed with breast cancer.
The further development of the platform will include more detailed information about inherited breast cancer, somatic mutations in breast cancer and possibilities to preserve reproductive health of patients.
Aims and objectives:
