O Europako Forumo e Romengo thaj e Phirutnengo

 

Soske jekh Forumo?

 

O gindo/ideea ke te avel jekh Forumo savo reprezentil e Romen ande Europa, avilas avri

d-anda 90to bersh. E Roma astarde te den pes gindo pala jekh institucija savi te dzutil lenge te sikaven peski briga ko Europako nivelo. Kado gindo kerdilas konkreto kana ando 2001to bersh, e Raji Tarja Halonen, e Prezidentka e Finlandoski, ande peski vorba karing o Parlamentarichno Asamblo katar o Europako Konsilo, kerdas e propozicija ke te vazdel pes sar jekh konsultativno asamblo e Romene ko Europako nivelo. O gindo sas, ande lake vorbi, ke te “del pes glaso e Romenge”.

 

O proposalo katar e  Raji Halonen vazdas but interesso mashkar e Roma thaj mashkar o Europako Konsilo. Sar rezultato, kerdas pes jekh informalno eksploratorichno grupa, kerdi anda Romane liderura thaj prindzarde manusha, save astarde te dikhen kana shaj te vazdel pes kasavi institucija, vaj Forumo, kade sar von aba akharenas les. E konkluzie sas but pozitivno thaj o Komiteto e Ministerengo katar e Europako Konsilo las e decizija te analizin maj dur. E diskusije maj dur dzan, ale si pashe karing o gor.

 

 

Sostar si specialno o Forumo?  

 

E Romen thaj e Phirutnen si len maj but bivladake organizacii ande sa e thema kaj kasave manusha trajn. Si vi internacionalno bivladake organizacii save keren buti te lasharel pes e situacija  e Romeni ande le thema.

 

O gindo savo si pala e iniziativa, sa jekh, sas te vazdel pes e Romene jekh internacionalno institucija savi te keerl buti pashe le Konsilosa le Europako. O Forumo dela e Romen thaj e Phirutnen o shajpe te participin thaj te influencin e procedura kaj lel pes decizija pala le problemura so azban len, puterdes thaj oficialno, mashkar jekh specialno relacija la Konsilosa le Europako. Kadi avela e angluni data kana e nacionalne thaj europake Romane organizacii d-anda intrego Europa avela len o shajpe te vorbin khetane thaj te dikhen khetane sar te reshin le problemura so azban le Romen. Kado kerel e Forumos te avel specialno, thaj kerel les te avel aver sar e avera internacionalne organizacii.

 

 

Savi si e natura e Forumoski?

 

O Forumo kamel pes te avel jekh autonomo institucija, independento katar e vladake thaj inter-vladake organizacii. Avela les jekh hacharipe/sar kontrakto le Konsilosa le Europako, savo, mashkar aver, kerela leske lashe relacije le rigenca anda o Konsilo la Europako. Kodo bushola ke shaj te mangen te aven shunde, shaj participin ande le kidimata, shaj den len sfato sar ekspertura.

 

O Forumo shaj, sa kade, te rodel konsultativno relacije avere internazionale institucienca thaj organizacienca, thaj governonca.

 

 

Kon shaj te avel ando Forumo?

 

O Forumo si puterdo e Romene, Sintonge, Kalenge, Phirutnenge thaj avere pashutne grupenge.

E membrura le Forumoske si:

1       Le Romane nacionalne umbrela organizacie

2        Le Romane internacionalne organizacie

 

Kadala membrura shaj anaven delegaton te len than ande le Plenarichno kidimata thaj ando Komiteto Eksekutivno.

 

E Romenge thaj e Phirutnenge nacionalne umbrela organizacie si te ushearel 75 procentura anda e nacionalne strukturi save reprezentin kadale manushen ande kodo them. Kadala nacionalno umbrela organizacije anavena jekhe delegatos thaj trinen so shaj len o than e k-averesko kana trebula. E delegatura so shaj len o than e k-averesko, shaj avel les o pravo te alosaren kana von aven anda jekh them kaj trajn but Roma vaj Phirutne.

 

E Internacionalne bivladake organizacije musaj te aven registrujme, musaj ke sas aktivno shtar bersh, si len membrura ande sar maj cira desh thema, si financialno independento katar le governonge love thaj keren svako bersh jekh audit raporto pala lenge aktivitetura. Von shaj bishalen po trin delegatura svako.

 

 

So avela kodole themenca kaj naj chi soski umbrela organizacija?

 

Kana ande jekh them, kasave nacionalno umbrela organizacija naj, atunchi kerel pes jekh kidipe savore organizacienca le Romenge thaj le Phirutnenge anda them thaj kothe alosarena pes le delegatura. Kadala strukturi shaj aven le nacionalne bivladake organizacije, politichno partii saven si len Roma alosarde ando nacionalno Parlamento, institucii kaj den sfato thaj self-government institucije. Kade, e delegatura thaj e manusha so shaj len lengo than, shaj aven ando Forumo o angluno mandato (shtar bersh). Pala kodo, e delegatura shaj te aven anavde feri katar jekh nacionalno umbrela organizacija.

 

 

So avela kana jekh internacionalno bivladaki organizacija chi  shaj nakhel sa kodo so trebul te shaj avel membro?

 

Jekh internacionalno bivladaki organizacija savi reprezentil le ineteresura le Romenge musaj te nakhavel sa  e kondicije te shaj aven membrura. Kana e organizacija naj registrujme, ale nakhavel sa e aver kondicjie, voja avela lake te bishalel peske delegaton o angluno mandato (shtar berh). Pala kodo, e delegatura shaj te aven anavde feri kana e internacionalno organizacija si oficialne registrujme.

 

 

Sar kerel pes o alosarimo le delegatongo?

 

E nacionalne umbrela organizacije vaj o kidimo le strukturengo thaj le internacionalne organizacije musaj te len pes sama kana alosaren peske delegaton, thaj te na bistren kadala kriteriukuri:

·        Von reprezentin pengo komuniteto, thaj si pakivisarde katar le manusha saven reprezetujn

·        Si te aven vi mursha vi dzuvla

·        Vi le terne te aven reprezentime

 

 

Save responsabilitetura si le delegaton?

 

Le delegatura reprezentina khetane le Romen thaj le phirutnen ande Europa thaj kerena buki khetane te vazden le interesura lenge manushenge.

Von si te participin aktivno ande le kidimata katar o Parlamentarichno Asamblo katar o Komiteto Eksekutivno kana si menbrura kothe.

 

Le delegatura si te inkeren e relacija le manushenca anda komuniteto vaj organizacija savean von reprezentujn thaj te informujl len pala le aktivitetura le Forumoske.

 

Le delegatura anda Forumo chi lena love/salari/pochinimo/plata ale anda o Bugeto le Forumosko feri lenge droma avena pochinde thaj lena love po ges kana aven pe kidimata.

 

 

Sar kerela buki o Forumo?

 

Ando Plenarichno Asamblo dela pes duma pala le maj bare problemura so azban le Romen. Von kerena e bukiaki programa, thaj o Komiteto Eksekutivno si te kerel so o Plenarichno Asamblo das len. O Forumo si te lel sama te aven respektujme le chachimata le Romenge thaj le Phirutnenge, te vazdel o marimo kontra le rasismosko thaj diskriminacijako, the lokhiarel e integracija lengi ande le Europake societetura thaj te kerel propozalura anda o lasharimo lega situacijako.  Kerela propozalura vi ko nacionalno thaj vi ko internacionalno nivelo thaj participila ande le Europake kooperacije te shaj vazdel le interesura penge manushenge.

 

 

Save chiba vorbina le delegatura?

 

Romani, Anglezisko thaj Francuzisko chiba avena le oficialne chiba le Forumoske. Anda o Bugeto le Forumosko pokinela pes te kerel pes translacija ke le kidimata katar o Plenarichno Asamblo thaj o Komiteto Ekskutivno. Shaj te vorbin pe svi avera chiba, ale le delegatura save mangen kado si te pokinen peske translatoron.

 

 

Katar lela o Forumo love?

 

O Konsilo la Europako dzutila pashe le Forumoske, dela les manushikane, tehnichno thaj financialno resursi. O Konsilo la Europako kamel te del manushen te keren buki kothe, ofisura ando Konsilo la Europako ando Strasbourg, Franca, dzutila pashe thaj dela jekh bershesko granto/suma lovengi.

Le membrura si te den love pashe - sode si te lel pes decizija ando Plenarichno Asamblo.

 

O Forumo si te rodel si aver fondura/love ande k-aver riga.

 

 

Shaj o Forumo te phandel pashe relacii avere internacionale organizacijenca vaj institucienca?

 

 

Shaj, ale feri kana kadala relacije chi phageren e principii katar o Konsilo la Europako. Avela mishto le Forumoske te phandel relacii le Komisiasa le Europaki thaj o OSCE. Vi le duj organizacii sikade dzi akana intereso anda o vazdajmo le Forumosko.

 

 

Cikni informacija

 

O Konsilo la Europako si jekh intervladikani organizacija, thaj sar membrura si 45 thema, thaj lengo intereso si te arakhen le manushenge chachimata thaj te vazdel le demokratichno principii. Lesko cilo te vazdel e kooperacija mashkar leske membrura ande sa le riga le manushikane aktivitatengo. O Konsilo la Europako vazdel sa e problemura pala o principo ke sa le Europake manusha/themutne si sa jekh thaj ke savoren si len sa jekh akceso  ke le manushikane thaj socialno chachimata. Si e angluni organizacija savi kerdas buki pala le minoritateange chachimata, so das zakonura avri anda lende, thaj aktivno vazdel o barearimos katar e nacionalne strategie anda le Roma thaj Phirutne.