EVROPAKO KONSILO ( Evropako Someshipen)

MINISTERENGO KOMITETI

Rekomandacia (2000) 4 pal e Romane chavengi edukacia and-i Evropa, kerdi katar e Ministerengo komiteti vas o thema membura

( akaja rekomandacia si adoptisardi katar e Ministerengo komiteto and-o 696 kidipen ko 3 februaro 2000).



O gindipen akale Rekomandaciako savi adoptisarda o Komiteto e Ministerengo si te keren jekh kidipen mashkar o membura, te shaj te ovel len jekh akcia ande edukaciaki avlin.

Dzanel pes kaj trobul te kerdjion pes neve base save te den posibiliteta te kerdjion pes strategie pal -i edukacia e Romenge, dikindor e Romengi situacia bisiklijarde, bi shkolako, lengere problemura kon na den len posibiliteta te dzan thaj te agordisaren pumari shkola.

Si importanto te dzanel pes kaj e edukaciake politike save kerdine pes kerde kaj o Roma te oven ka akava niveli. I asimilacia, i segregacia, o sosio -kulturalo handikapo save si avgives si o reslutati katar akala politike. Trobul te dzanel pes kaj numaj te si egaliteta and-o shansura and- e edukaciaki avlin akaja buti shaj te del jekh garancia kaj te lachardijol akaja bilachi situacia ande saviate si o Roma.

I Edukacia e Romane chavenge trobul te ovel prioriteta ando nasionala politike and-o verver thema. Akala politike trobun te oven kerde aijal kaj te azutisaren e Romane chaven.

Inkjardo and-i godi kaj sa akala politike kon diken te azutisaren thaj te lacharen o probleme save silen Romen, trobun te len and-i godi vi o avera probleme; thaj faktoria, so maj but o ekonomikane, sociala, kulturala, aspektora thaj o maripen karing o Rasizmo thaj i Diskriminacia.

Inkjardo and-i godi kaj ni trobul te ovel numaj edukaciake politike a trobul vi te kerdjion politike pal-i edukacia e maj puranenge, thaj te ovel jekh pofesionalo siklijavipen.

Te dikljiol pes o texto kon si kerdo pal -i edukacia e Romane chavenge and -o thema membura e Evroputne Uniake ( Resolucia kerdi karar o Konsulo e Ministerengo pal i edukacia and-o 22 maj 1989 vas o Romane chave siklijavipen, 89/ C 153/ 02). Si urgencia jekh texto te ovel ande savore o thema kon si membura and-o Evropako Sombeshipen, Evropako Konsilo.

Trobul te lel pes and-i godi but i Konvensionalo Kadr pal I Protekcia e nasionalone Minoritetenge thaj vi Evroputni Sharta pal o Minoritarna (cikne) thaj regionala chiba

Ta na bistardijol i Rekomndacia 563 (1969) thaj 1203 (1993)

Kerdi katari I Parlamentarno asambleia and-o Evopako Sombeshipen, Evropako Konsilo kon del shukar explikacia e situaciake thaj e edukaciake problemenge saven silen e Romen.

Ta na bistardijon o Resolucie 125 (1981), 16(1995) thaj 249(1993) thaj I Rekomandacia 11(1995) katar o Kongreso pal o lokalo thaj o regionalo shaipen and-I Evropa kon del explikacia e Romane situaciake.

Ta na bistardijol I Rezolucia katar I generalo politika kerdi katar I Evroputni Komisia karing o Rasizmo thaj I Diskriminacia thaj e Romengo bilachipen.

Ta na bistardijol sa o akcie kerde katar e Evropako Sombeshipen, Evropako Konsilo kon den mothovipen e Resoluziake 125 (1981), thaj so maj i publikacia pal o raporto “ Tsiganes, Voyageurs” ( 1985) kerdi palem and-o 1994 “ Roma, Tsiganes Voyageurs”, katar e Evropako Sombeshipen, Evropako Konsilo.

Te tovas loshimnasa so hramosarda e Spezialistengi Romani Grupa vas e Romane chavengi edukacia “Strategiake elementura jekhe politikake vas e Romane chavengi edukacia and-I Evropa ”

Mothovel, kerel redkomandacia ko thema membrura

- te keren respekti, kana keren pumari politika vas I edukacia, ko prinzipura save si mothovde and-e Rekomandaziako anexo

- pal lenge nasionalna droma, te sikaven, akaja Rekomandacia ko publikane zoralimata, shterutnimata, saven silen komptentecia



Anexo katar I Rekomndacia n° R (2000) 4

Generala principura pal e edukaciaki politika e Romane chavenge and- i Evropa.


I- Strukture


1. E Edukaciake politike kon kerdjion e lachipnaske e Romane chavenge trobun te oven kerde kaj te shaj te sikaven o barvalipen e Romane populaciako.Trobul te kerel pes konsideracia kaj isi verver Romane groupe thaj lengo verver dzivdipen. Odolestar jekh edukaciaki sistema pal i distancia trobul te ovel kerdi.

2. O akcento trobul te ovel kerdo kaj te shaj te ovel jekh maj lachi koordinazia ko internasionalo, nasionalo, regionalo thaj lokalo niveli.

3. O thema membura trobun te keren aijal kaj o Ministeria te len and-I godi e edukaciake probleme saven silen e Romen.

4. O siklijavipen maj anglal kaj te astardjiol I normalo shkola, trobul te kerdijol Trobul o Romane chave te siklijoven maj anglal so te astaren I normalo shkola.

5. Trobul te kerdjiol kaj te ovel jekh maj lachi komunikacia mashkar o daja thaj o dada e chavenge thaj lengo siklijaripen. Trobul o daja thaj o dada te oven len interesi sar lengere chaven siklijon. Akava proceso shaj te kerdjiol pes katar o mediatoria save te oven Roma. Von shaj te keren jekh partikuliaro kariera. Lengi rolia te ovel, kaj te den i informacia ko Romane familie, te sikaven lenge kaj i shkola si but importanto. Te inkijaren len and-o kontakto e informaicaça kon del o sherutnipen. O biprindzariipen kaj i edukacia si but importanto thaj o biinteresuipen katar o Romane familie keren aijal kaj vi lengere chave te namaj siklijon thaj te na ovel len edukacia.

6. Trobun te oven strukture kon te shaj te azutisaren e Romane chaven te ovel len, egaliteta and-o shansura thaj and-i shkola.

7. O thema membura silen invitacia, akharen pes, te keren so trobul thaj te azutisaren kaj te oven edukaciake politike. Te shaj te keren kaj o romane chave te oven sar o avera.


II- Shkolake programe thaj pedagogka materialura

8. Saste edukaciake butia so keren pes kaj te azutisaren e Romane chaven trobun te oven kerde sar interkulturala politike kon te dikhen I romani kultura thaj I bilachi pozicia, situacia e Romenge and-o thema membura.

9. E Shkolake programe thaj o didaktikane materialura trobun te oven kerde kaj te dikhen i kulturalo identiteta e Romane chavenge. Trobul te sikliovel pes i Romani historia thaj kultura maj anglal kaj te sikavel pes i kulturalo identiteta e Romane chavenge. Trobul te ovel azutilpes kaj te oven Romane represantatura kana kerdjion o materialura pal i Romani kultura thaj i historia.

10. Akala materialura ni trobun te oven kerde aijal kaj te keren te oven vaver/ diferentna klasura kon te na oven sar o avera.

11. O Thema membura trobun te azutisaren i publikacia kaj te oven pedagogka materialura, ande savende trobun te oven lache; godiavera examplura, kon te azutin e siklijarnen ande lengi buti e Romane chavençar.

12. Ando thema ande savende del pes duma, vakijardol Romanes, trobul te del pes i posibiliteta te shaj te ovel jekh sikljiovipen and-i Romani chib.



III- Sar te kerdjion o Romane siklijavne

13.Trobul te ovel jekh spesifikano sikljiavipen and-o programe save keren preparacia e siklijavnenge. Akala siklijavne trobun te siklijon sar maj lache shaj te axalioven e Romane chaven. Sa jekh fora kana ka ovel gasavo siklijovipen trobul te kerel pes globalno sar jekh kotor tar e edukaciaki sistema, thaj te na ovel duriardo latar.


14.O Roma trobun te ovel len kontakti akale programençar thaj te ovel len direkto komunikacia e siklijarnençar and-o avnutipen.


15. Trobul te azutisarel pes kaj te oven Romane siklijarne.


IV- Informacia - Rodimata - Evaluacia


16. O Thema membrura trobun te azutisaren cikne proektura pal o Rodimata, / nevimata, maj anglal kaj te ovel len mothovimata kon te azutisaren o lokala problemura. Sa akala resultatura trobun te oven bichalde.


17. O resultatura katar e edukaciake politike kon si kerde e Romane chavenge trobun te oven dikhle. Savore manusha kon keren buti and-e edukaciaki avlin e Romane chavençar (shkolako sherutnipen, siklijavne, daja, dada, ONG - bi -raipnikane organizacie) trobun te ovel len aktivo participacia and-o proceso.


18. E Evaluaciake politike trobun te dikhen sa o kriterura, vi o personalo thaj socialo dzamavipen, vazdipen, razvitie. Thaj te na dikhen o bisiklijavipen thaj o na dzaipen and-i shkola.



V- Konsultacia thaj Koordinacia

19. I partisipacia savorenge (e edukaciako ministeri, e shkolako sherutnipen, o familie thaj Romane organizacie) and-o barijaripen e edukaciake politike and-o lachijaripen e Romenge trobuln te oven azutime katar o Them.

20. Trobul te azutisaren pes o Romane mediatoria kon te keren o kontaktura mashkar o Roma thaj i generalo populacia thaj i shkola. Trobul akala mediaotirija te azutisaren kaj te namaj ovel konfliktura and-I shkola pe savore nivelura.

21.O ministeria e Edukaciake ando konteksto mothovdo maj opre and-o 3 paragrafo trobul te keren maj loki i kooirdinacia mashkar o verver aktorija thaj te del len i posibiliteta te den I informacia ko verver nivelura ko sherutnimata kon si pal I edukacia:

22. O Thema membura trobun te inkijaren thaj te azutisaren o lache praktike thaj experienca.