Third High-level meeting of the Ministries of the Interior - Fight against terrorism and organised crime to improve security in Europe 17 -18 March 2005, Warsaw (Poland) 

To be checked against delivered speech
Polish version only

Przemówienie powitalne
Pana Ryszarda Kalisza Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP podczas Trzeciego Międzynarodowego Spotkania Europejskich Ministrów Spraw Wewnętrznych - „Zwalczanie terroryzmu oraz przestępczości zorganizowanej w celu poprawy bezpieczeństwa w Europie”

Warszawa dn. 17 marca 2005 roku

Szanowny Panie Sekretarzu Generalny,
Szanowny Panie Dyrektorze Generalny,
Szanowne Panie i Panowie Ministrowie,
Szanowni Państwo,

Przypadł mi w udziale zaszczyt powitania Państwa w imieniu władz Rzeczypospolitej Polskiej na Trzeciej Konferencji Ministrów Spraw Wewnętrznych Państw Członkowskich Rady Europy.

Minęło już ponad sześć lat od chwili, gdy w listopadzie 1998 r.
w Strasbourgu odbyło się pierwsze wielostronne spotkanie wysokiego szczebla, w którym uczestniczyli ministrowie spraw wewnętrznych państw członkowskich Rady Europy. Było ono swoistym odzewem na apel, zawarty w przyjętej rok wcześniej Deklaracji Końcowej Drugiego Szczytu Szefów Państw i Rządów Rady Europy w Strasbourgu, wzywający do nadania szczególnego priorytetu w pracach tej organizacji i w działaniach jej członków takim zagadnieniom, jak bezpieczeństwo obywateli i walka przeciwko przestępczości zorganizowanej.

W odpowiedzi ministrowie spraw wewnętrznych krajów Rady Europy poświęcili dwa spotkania problematyce ogólnoeuropejskiej współpracy policyjnej w XXI wieku oraz przestępczości zorganizowanej i korupcji.

Kontynuując tę tradycję tematyczną, rozpoczynamy dziś konferencję poświeconą równie ważnej i aktualnej problematyce, jaką jest „Walka przeciwko terroryzmowi i przestępczości zorganizowanej w celu polepszenia bezpieczeństwa w Europie”. Jak możecie się Państwo łatwo zorientować z programu naszej konferencji, chcemy się tutaj zająć najbardziej aktualnymi i palącymi problemami, jakie stoją obecnie przed resortami spraw wewnętrznych naszych państw – problemami, które dotyczą nie tylko bezpieczeństwa obywateli, ale które mogą również – poprzez swój międzynarodowy zasięg – stwarzać istotne zagrożenia dla bezpieczeństwa naszych krajów. Taki wymiar mają bowiem w chwili obecnej takie zjawiska, jak terroryzm i przestępczość zorganizowana.

Szanowni Państwo,

Tragiczne wydarzenia z 11 września 2001 r. skierowały szczególną uwagę Rady Europy i jej państw członkowskich na konieczność zintensyfikowania współpracy międzynarodowej w zakresie zwalczania terroryzmu. Rada Europy zareagowała szybko i właściwie - wypracowano i przyjęto już w maju 2003 r. Protokół zmieniający Europejską Konwencję o Zwalczaniu Terroryzmu z 1977 r. W efekcie tych zmian Konwencja została uaktualniona, wzmocniona i otwarta do przystąpienia przez państwa pozaeuropejskie.

Było jednak oczywiste, że konieczne są dalsze kroki na tej drodze
i skutkiem tego przekonania było utworzenie w ramach Rady Europy w 2003 r. Komitetu Ekspertów ds. Terroryzmu (CODEXTER), który za jedno ze swych głównych zadań otrzymał zidentyfikowanie i wypełnienie luk prawnych istniejących w europejskim systemie prawnym walki z terroryzmem. Efektem tych działań jest opracowanie i przyjęcie przez ten Komitet w dniu 4 marca bieżącego roku projektu Europejskiej Konwencji o Zapobieganiu Terroryzmowi, która, jak mamy nadzieję, zostanie otwarta do podpisu w czasie majowego „Szczytu” Rady Europy w Warszawie.

Ta nowa konwencja Rady Europy ma pionierski charakter - będzie ona pierwszą na świecie wielostronną umową międzynarodową, która za podstawowy cel stawia sobie nie zwalczanie i karanie już dokonanych przestępstw terrorystycznych, ale zapobieganie terroryzmowi poprzez kryminalizację przestępstw poprzedzających i przygotowujących ewentualne dokonanie aktów terrorystycznych sensu stricte. Wprawdzie szereg konwencji antyterrorystycznych, t.zw. sektorowych, zawierało incydentalnie także postanowienia o charakterze prewencyjnym, ale były one ograniczone przedmiotowo tylko do przestępstw terrorystycznych objętych każdą z tych konwencji z osobna. Natomiast nowa Konwencja ma charakter kompleksowy, obejmując wszystkie przestępstwa terrorystyczne – określone w dziesięciu uniwersalnych konwencjach – w kontekście zapobiegania im poprzez kryminalizację różnorodnych przestępstw o charakterze przygotowawczym – to jest publicznego nawoływania do popełnienia przestępstwa terrorystycznego, rekrutacji dla terroryzmu oraz szkolenia dla terroryzmu, a także t.zw. przestępstw pomocniczych.

Równolegle z Konwencją o Zapobieganiu Terroryzmowi, został wypracowany w ramach Rady Europy projekt Konwencji w sprawie prania dochodów pochodzących z przestępstwa, ich ujawniania, zajmowania i konfiskaty oraz w sprawie finansowania terroryzmu. Proponowane tam rozwiązania będą nie tylko skutecznym instrumentem w walce z terroryzmem, ale odegrają istotną rolę także w zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej. Doceniając znaczenie zwalczania finansowania dla efektywnej walki z terroryzmem, również żywimy nadzieję, że nowa konwencja będzie mogła zostać otwarta do podpisu w trakcie warszawskiego „Szczytu”.

Ponadto, Rada Europy wypracowała w ostatnim czasie również bardzo ważny instrument prawny, jakim jest projekt Konwencji o Handlu Ludźmi. Należy wyrazić nadzieję, że ten ważny projekt – wymierzony w znacznym stopniu w przestępczość zorganizowaną – także mógłby zostać otwarty do podpisu w maju w Warszawie.

Szanowni Państwo,

Należy podkreślić, że działalność Rady Europy w zakresie rozwijania współpracy między państwami członkowskimi w dziedzinie walki z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną nie ogranicza się jedynie do wspomnianych dotychczas działań zmierzających do wypracowywania i przyjmowania projektów odpowiednich umów międzynarodowych. Działalność ta, jak wiemy, jest dużo bardziej złożona i zróżnicowana.

Szczególnie cenną inicjatywą było dokonanie przeglądu tak zwanego „best practices” państw w obszarze zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej, jak również zachęcenie państw do sporządzania i prezentowania publicznie tak zwanego „country-profiles on counter-terrorism capacity”. Wymiana doświadczeń indywidualnych państw ma również nastąpić w odniesieniu do „best practices” w zakresie ochrony i odszkodowań dla ofiar terroryzmu. Liczne wątki dotyczące wspomnianej tematyki znajdziecie Państwo również w programie naszej Konferencji.

Szanowni Państwo,

Przedstawiwszy w zarysie dotychczasową aktywność Rady Europy chciałbym zwięźle scharakteryzować stanowisko Polskie wobec terroryzmu.

Polski Rząd jest przekonany, iż zjawisko terroryzmu wymaga wielopłaszczyznowych działań. Sukces – zapewnienie bezpieczeństwa obywateli – może zapewnić tylko podejście obejmujące następujące elementy:

- likwidację źródeł terroryzmu, która w pierwszej kolejności wymaga działań na polu polityki zagranicznej, stwarzania szans rozwojowych, pomocy technicznej i gospodarczej – wsparcia państw, z których rekrutują się terroryści; Warto dogłębnie rozważyć socjologiczne i ekonomiczne przyczyny radykalizacji i procesów rekrutacji terrorystów;

- przeciwdziałanie i zapobieganie powinno polegać na wzmocnieniu ochrony granic, transportu, rozbudowie systemów bezpieczeństwa, poprawie wiarygodności dokumentów, należytej kontroli transakcji finansowych a także współpracy z mediami i wzroście świadomości społecznej; W tym zakresie istotne jest także należyte rozpoznanie zagrożenia przez służby specjalne;

- reagowanie na zamachy i ściganie sprawców wymaga skutecznych działań służb ratowniczych, medycznych i organów ścigania. Niezbędna jest doskonała koordynacja – należy zapewnić pomoc ofiarom i bezzwłocznie schwytać sprawców. Nie można wykluczyć, iż zamach zostanie prowadzony z zastosowaniem niekonwencjonalnych metod – broni bakteriologicznej lub chemicznej. Stanowi to szczególne wyzwanie dla służb niosących pomoc.

Na każdym z etapów potrzebne są odpowiednie ramy prawne, usprawnienia organizacyjne, udoskonalenie koordynacji i wymiana doświadczeń.

Rząd Polski dokłada starań, by wzmacnianie aparatu państwowego dotyczyło wszystkich tych elementów a także, by odnosiło się do wszystkich etapów zjawiska terroryzmu – od likwidacji źródeł i zapobiegania aż po ściganie sprawców i zarządzanie kryzysowe.

Polska, świadoma złożoności zjawiska terroryzmu, udoskonala prawo – wprowadziła do prawa karnego definicję przestępstwa o charakterze terrorystycznym i kary za udział w organizacji terrorystycznej. Nowe regulacje zawierają szereg ułatwień w międzynarodowym ściganiu sprawców, szczególnie wspólnie z partnerami z Unii Europejskiej. Prawo reguluje także zagadnienia finansowania terroryzmu. Zwiększono prawne możliwości zastosowania sił zbrojnych w ochronie bezpieczeństwa publicznego. Dynamicznie rozwija się współpraca międzynarodowa – polscy eksperci ściśle współpracują z kolegami z zagranicy, współtworzą raporty i analizy o zasięgu regionalnym, ponadnarodowym.

Zainspirowano działania mające podnieść stan wiedzy obywateli o możliwych zagrożeniach, sposobach zapobiegania i reagowania w sytuacjach kryzysowych.

Widząc zasadność i konieczność powiązania działań o charakterze regionalnym i globalnym, Polska uczestniczy także w znakomitej większości uniwersalnych umów i porozumień dotyczących zarówno zwalczania terroryzmu, jak i przestępczości zorganizowanej. Warto przypomnieć, że to właśnie nasz kraj był inicjatorem zawarcia ogólnoświatowej Konwencji przeciwko Międzynarodowej Przestępczości Zorganizowanej, otwartej do podpisu w Palermo w dniu 12 grudnia 2000 r. Polska jest również stroną kilkudziesięciu umów dwustronnych o współpracy w zakresie zwalczania przestępczości, w tym w szczególności przestępczości zorganizowanej i terroryzmu

W Polsce w działaniach wobec zagrożenia terroryzmem pierwszoplanową rolę odgrywa Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Stoi on na czele Międzyresortowego Centrum ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej
i Międzynarodowego Terroryzmu – ciało to ma charakter koordynacyjny i skupia przedstawicieli resortów i służb, których zadania wiążą się z ochroną bezpieczeństwa państwa.

Ponadto, w ramach podległego Ministrowi resortu Spraw Wewnętrznych
i Administracji funkcjonują służby, których aktywność ma kluczowe znaczenie na każdym etapie zapobiegania i zwalczania terroryzmu. Wystarczy zaznaczyć, że Ministrowi podlegają: Straż Graniczna, Urząd ds. Repatriacji i Cudzoziemców, Policja, Biuro Ochrony Rządu i Straż Pożarna. Służby podlegle Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji będą więc:

- odpowiadać za ochronę granic i zatrzymanie potencjalnych sprawców przy wjeździe do kraju;
- kontrolować pobyt cudzoziemców na terytorium kraju;
- rozpoznawać zagrożenie i ścigać sprawców;
- ochraniać miejsca publiczne i najważniejsze osoby w państwie;
- nieść pomoc w wypadku zamachu i prowadzić działania ratownicze.

O roli służb podległych MSWiA świadczą trzy proste, ale bardzo wymowne przykłady:
Pierwszymi osobami, z którymi zetknie się potencjalny terrorysta przekraczając granicę będą oficerowie Straży Granicznej. To oni mogą rozpoznać w nim osobę poszukiwaną, odkryć fałszerstwo dokumentów podróży, ujawnić broń, ładunki wybuchowe lub plany zamachu.

Patrol Policji pierwszy pojawi się na miejscu zamachu – tym bardziej, że terrorystyczny charakter zdarzenia może być początkowo nieznany. Policjanci jako pierwsi zostaną wezwani do bagażu pozostawionego w miejscu publicznym czy podejrzanej osoby, a w wypadku zagrożenia ładunkiem wybuchowym to policyjni pirotechnicy przeprowadza akcję jego rozbrojenia.

Państwowa Straż Pożarna będzie pierwszą służbą mogącą podjąć akcję ratunkową na dużą skalę. Strażacy jako pierwsi są w stanie szczegółowo rozpoznać substancje radioaktywne, chemicznie i biologiczne, przeciwdziałać lub ograniczać następstwa ich zastosowania w celach terrorystycznych.

Szanowni Państwo,

Jak pokazują powyższe przykłady, Minister Spraw Wewnętrznych
i Administracji, w Polsce odgrywa kluczową rolę wobec zagrożenia terroryzmem. Niezbędne jest ścisłe współdziałanie z innymi służbami – specjalnymi, finansowymi i medycznymi, ale to na Policji, Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej spoczywa główny ciężar zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa. Przeniesienie najważniejszych prerogatyw i zadań w tym zakresie na służby specjalne i siły zbrojne może budzić uzasadnione wątpliwości obywateli. Może także stawiać pod znakiem zapytania skuteczność walki
z terroryzmem jako zjawiskiem wielowymiarowym i złożonym, istotnie wykraczającym poza wąską sferę kryminalną lub militarną.

Szanowni Państwo,

Polska dokłada wszelkich starań, by zapewnić bezpieczeństwo obywateli
i być wiarygodnym partnerem na scenie międzynarodowej. Jesteśmy przekonani, że współzależność pomiędzy państwami Europy w zakresie bezpieczeństwa stale rośnie – dlatego szczera współpraca i wzajemne zrozumienie mają kluczowe znaczenie. Wspólne dla całego kontynentu rozwiązania prawno-międzynarodowe i wymiana doświadczeń mogą przynieść wiele korzyści przyczyniając się do istotnej poprawy bezpieczeństwa.

Polska pozostaje poza zainteresowaniem terrorystów i nie ma poważnych sygnałów mówiących o konkretnym zagrożeniu. Prowadzone przez Rząd Polski działania mają więc przede wszystkim charakter zapobiegawczy, prewencyjny. Polska – nie stojąc przed konkretnym niebezpieczeństwem – koncentruje się na przewidywaniu zagrożeń i wzmacnianiu swojej pozycji jako elementu międzynarodowego systemu przeciwdziałania terroryzmowi. Dokłada starań, aby być skutecznym i silnym elementem europejskiej i globalnej struktury bezpieczeństwa.

Fakt, iż terroryści nie podejmują działań na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie zwalnia nas od obowiązku ciągłego doskonalenia narodowego systemu walki z terroryzmem - dla dobra polskich obywateli oraz partnerów z Europy i świata.

Jestem głęboko przekonany, że otwarta dyskusja i wymiana doświadczeń na tej konferencji pomogą nam sformułować na jej zakończenie konstruktywne wnioski i zalecenia w odniesieniu do przyszłych poczynań Rady Europy i jej państw członkowskich w dziedzinie wspólnej i skutecznej walki z terroryzmem
i przestępczością międzynarodową.

Te dwa wysoce negatywne i godne potępienia zjawiska, będące swoistym „signum temporis” okresu w którym żyjemy, wymagają bowiem wspólnego przeciwstawienia się im, zarówno na płaszczyźnie uniwersalnej, jak
i regionalnej, jeżeli chcemy uchronić nasze i przyszłe pokolenia od tragicznych skutków jakie zjawiska te niosą ze sobą.

Tym wyraźniej pragnę podkreślić, iż na uczestnikach obecnego Spotkania spoczywa też szczególna odpowiedzialność wypływająca z faktu, iż odbywa się ono tylko na dwa miesiące przed Trzecim „Szczytem” Rady Europy. Zatem wszelkie ustalenia i konkluzje, jakie wynikną z naszego spotkania, mogą mieć znaczny wpływ na stanowisko, które Konferencja Majowa z pewnością zajmie w odniesieniu do tak kluczowych problemów jak walka z terroryzmem
i przestępczością zorganizowaną.

Życzę Państwu owocnych obrad i ogłaszam Trzecie Spotkanie Wysokiego Szczebla Ministrów Spraw Wewnętrznych Państw Członkowskich Rady Europy za otwarte.