REPUBLIKA HRVATSKA MINISTARSTVO KULTURE

 

KOMITETI VASH I KULTURA
Khetanes e proektosa 2 „ Mothovipen karing o butija save keren pes zorijasa ande jekh demokratikano dzvidipen „
THAJ O MINISTERI VASH I KULTURA AND-I CROATIA


DGIV/CULT/PROV(2004)1Romani
Strasbourgo, 16 February 2004

PROEKTI INTERKULTURALNO VAKIJARIPEN
THAJ TE NA OVEN KONFLIKTURA


DEKLARACIA VASH O VAKIJARIPEN
UNTERKULTURA THAJ PREVENTACIA/ TE NA
OVEN KONFLIKTURA

adoptisardi katar o evroputhe ministerija
Save keren buti vash o kulturalna butija
Opatija (Croatia), 22 oktobra 2003

 

Generalno Direkcia IV: Edukacia, Kultura, thaj Ternipen thaj Sporti
Direkcia vash I Kultura thaj vash o Naturalno Patrimoani
Servizi vash o Politike thaj o Kulturalna Akcie

Ministeri vash I Kultira and-i Croacia
Anglutno Vakijaripen
I rolija akale textoske si te mothovel laches, kaj te shaj te axakijarel pes i rolija thaj i responasabiliteta e ministerurenge save keren buti vash o kulturalna butija, thaj te kerel pes definizia and-o evroputno kadro kon kerel o kondicie kaj te shaj te ovel o vakijaripen katar o verver kulture, kaj te dikhel pes te na oven konfliktura, akava te kerel pes kaj te oven programme savençar te keren pes kulturalna akcie, thaj akala akcie te oven savore generaçienge. Te del pes posibiliteta te ovel jekh paruvipen mashkar o verver, diferentna kulture, sarkaj te mothovel pes sa, i arxeologikani, i artistikani, i ekonomikani, etnikani, historikani, lingvistikani, religiozno thaj sozialno rig.
Akava texto fulel khetanes and-e but aver textura save sas adoptisarde katar e Evropako Konsilo, vaj katar aver avrutne organizacie, thaj so maj but akala textura :

- Konvencia kaj te inkijarel pes vash o Manushikane xakaija thaj i fundamentalno liberteta (so maj but o artiklura9, 10, 11 thaj 14) (Roma, 4 novembra 1950), pal odova tovda pes o alav Evroputni konvencia vash o Manushikane Xakaija ;
- Evroputni kulturalno konvencia katar e Evropako Konsilo ( Paris, 19 Desembra 1954) ;
- Evroputni sharta vash o regionalna thaj o minoritarna chibija (Strasbourgo, 5 novembra 1992) ;
- Konvencia kadr vash i protekcia karing o nasionalna minoritetija (Strasbourgo, 1 fevrurai 1995) ;
- Sozialno Evroputni Sharta ( Turin, 18 Oktobra 1961 ; dikhli ko 3 mai 1996) ;
- Deklaracia katar e Evropako Konsilo vash i kulturalno diversiteta ( adoptisardi katar e Ministerengo Komiteti ko 7 desembra 2000);

***

- Finalno Deklaracia katar i 3 Ministerengi konferencia vash i Kultura thaj i Frankofonia Cotonou, 15 uni 2001);
- Sharta katar i Olympia adoptisardi ko kidipen « Vash i kultura », kerdi numaj andar o olimpikano kelipen (Atina, 23 septembra 2001);
- Universalno Deklaracia katar o Unesko vash i kulturalno diversiteta (Paris, 2 novembra 2001).
Maj anglal kaj o manush kon drabarel, kon chetosarel akaja deklaracia kaj te shaj te axaljiovel laches, kerel pes definicia, mothovel pes vash o lafura « konflikti », « interkluturalno dialogi » thaj « kulturalno diversiteta », akava mothovel pes and-o palutne patrina, riga and-o texti.
So axaljiovel pes kata i « kulturalno diversiteta », «o vakijaripen mashkar o verver, diferentna culture», « lachi buti, thaj kulturalno politika » thaj « koperacia mashkar o sektorija thaj te dikhel pes kaj te na oven konfliktura » vi vash akala butija vakijarel pes.

* *

Deklaracia
O Ministerura save si sherutne vash e kulturake butija and-o thema membrura and-o Evropako Konsilo,
Axalijoven but shukar soske i romani kultura si jekh instrumenti savo shaj te azutisarel te ovel maj lacho axakijaripen, te ovel sar jekh faktori vash i demokracia, te azutisarel pes vash o vakijaripen thaj o pashijaripen mashkar o mursh thaj i dzuvli ;

Inkijarel pes and-i godi soske o neve forme save anen o konfliktura thaj save parijaren i situacia thaj keren maj paro o vakijaripen mashkar o kulture, shaj ande kaijekh thema te kerel pes lençar kaj te zorijarel pes o paripen, o bilachipen thaj i xenofobija mashkar o verver/diferentna kulture ;

Mothovel pes soske konik nashti te daral katar pire gundura, katar akava so kamel te mothovel, thaj sa jekh manush shaj te mothovel putardes savo si thaj savo si lesko kulturalno identiteti vaj religiozno;

Te inkijarel pes and-i godi, soske jekhe rigatar o bi prindzaripen katar i kultura i marginalizacia, avere rigatar o bilache vakijarimata, keren aijal kaj zorijarel pes o bilachipen, vazden pes o stereotipura, thaj vi pasifikane relacie mashkar o manusha save si katar o diferentna kulture ;

Kamel pes te mothovel pes soske, o pashijaripen mashkar o diferentna kulture, o vakijaripen mashkar o manusha katar o diferentna kulture, trobun te achen sar instrumentija save te maren pes karing savore konfliktura, and-o verver kontextura thaj mashkar savorende ;

O akordi mashkar i Evroputni Konvencia e Manushikane xakaenge, thaj karing o resepkti mashkar o diferentna kulture, thaj sa jekh te shaj te mothovel so vov/voj kamel ;

Akalestar te mothovel pes soske savore akala butija fulen khetanes and-o thema membrura and-i Evroputni Konvencia e Manushikane xakaenge thaj I Evroputni Kulturalno konvencia katar savore idealura thaj prinzipura saven fulen savore khetanes thaj keren o Evropako Konsilo ;

Te mothovel pes soske nashti ka muken pes butija saven ni fulen and-o prinzipura and-o manushikane xakaija save azutisarel e Evropako Konsilo, thaj vi odolestar soske o manushikane xakaija naj jekh dar ;

 o manushikane xakaija si i originalno buti savi kerel e Evropako Konsilo thaj vi o Thema save kerde ratifikacia vash i kulturalno konvencia katar e Evropako Konsilo ;

Te les pes and-i godi soske o Evropako Konsilo siles i responsabiliteta kaj te kerel koperacia mashkar o verver diferentna regionura thaj forura, te kerel interkulturalna programme, vash i kultura, i formacia, thaj i koperacia mashkar o institucie (muzeura, biblioteke, arxive) mashkar o evroputne thema thaj vi maj dur ;

Te lel pes and-i godi soske i publikani administracia, shaj te lel and-i godi, sar lache praktike katar o vakijaripen mashkar o verver kulture, kana kamen te keren kulturake demokratikane politike and-o nazionalno kontexti vaj and-o kadro vash jekh koperacia maj dur ;

Trobul te dzanel pes soske akaija deklaracia naj numaj vash o konvencie, o rekomandacie, o rezolucie, o deklracie katar e Evropako Konsilo thaj o butija save aven katar jekh koperacia mashkar o kulture, akaja deklaracia del zor si vash o internazionalna instrumentija thaj but nazionalna zakonura ;

O akcie trobun te oven kerde pal o prinzipura save mothoven pes:

i. Te dikhel pes thaj te mothovel o prinzipi ande saveste fulel i demokracia thaj e kulturako themutnipen;

ii. Te kerel pes respekti vash o identiteti thaj e kulturake praktike thaj te mothoven pes o butija save fulen and-o prinzipura pala savende kerel respekti o Evropako Konsilo ;

iii. te inkijarel pes thaj te na xasarel pes o materialno thaj bi materialno barvalipen ;

iv. te dikhel pes jekh ijakasa pe savore kulture thaj pe savore pakiv thaj butija pala savende kerel respekti o Evropako Konsilo ;

v. te ovel respekti thaj te prindzarel pes i diversiteta ande sajekh aspekti and-i interkulturalno edukacia;

 
vi. te ovel garancia soske isi aksesi and-e savore sektorija and-o dzivdipen thaj te lel pes and-i godi o kulturalno barijaripen thaj te azutisarel pes i kulturalno diversiteta ande jekh kulturalno demokracia;

Te kerel pes realizacia pala savore butija thaj te ovel respekti pal –o nazionalna prioritetija thaj savore forme save keren pes te dikhel pes kaj lençar te resaven pes savore objektivurija save mothoven pes and- e akava texti thaj te ovel respekti pal i kulturalno diversiteta thaj vash o interkulturalno vakijaripen thaj te dikhel pes kaj te na oven konfliktura;

Sa akava te kerel pes katar o sherutnimata save si pe savore nivelura (lokalno, nazionalno) thaj o aver sektorija andar i politika katar o guverno, sa akala butija te keren pes khetanes thaj te ovel koperacia mashkar lende thaj mashkar sasto traijo;

Kaj te achen akala butija trobul te kerel pes buti:

Diversiteta thaj dialogi
O ministerura sherutne vash o kulturalna butija dikhen kaj te inkijarel pes i kulturalno diversiteta thaj te ovel jekh sozialno koezia and-o savore Thema membrura. Odolestar trobun te oven lache relacie mashkar savore grupe, sa akala butija te oven and-o interesi savorenge, o butija save inklen katar lengiri kultura, katar lengoro dzivdipen, thaj katar lenge kulturalna praktike. Te ovel respekti katar i kulturalno diversiteta, o interkulturalno vakijaripen te ovel egaliteta mashkar o shansura thaj te na oven konfliktura and-o politikano kadro thaj and-i kulturalno demokracia.

Dzanel pes sasto barvalipen katar i kulturalno diversiteta and-i Evropa thaj o kulturalno barvalipen ande sajekh them thaj o ministerura save si sherutne save keren pes vash o kulturalna butija kamen te toven o akzenti sar jekh fundamentalno elementi kaj te na oven konfliktura. Odolestar von kamen te toven akala butija and-i buti savi kerel e Evropako Konsilo thaj akalestar te aven akcie save te oven zorale thaj te anen lache rezultatura.

1. Kulturalno diversiteta1
O evroputne ministerura save si sherutne pal o kulturalna butija, inkijaren pumaro respekti karing o nazionalna prioritetija thaj kamen katar pumare kolegura ministerura te vazden maj but o interkulturalno vakijaripen .Lengere kolegura te keren akaija buti and-o savore sektorija thaj mothoven pumaro angagimeti and-e akala butija :

Te del pes posibiliteta sajekh manush te mothovel so vov/voj kamel and-o kulturalna praktike, artistikane, sozialna, religiozna, filosofikane, sa akala praktike te oven adoptisarde pe sajekh spezifikani grupa. Akala grupe te keren respekti pal o fundamentalna prinzipura katar e Evropako konsilo, sa akava te kerel pes pal akaija deklaracia ;

1.1 te azutisaren pes thaj te inkijaren pes o kulturalna thaj interkulturalna politike save te den posibiliteta ko kulturalna identitetura te putren pes karing o aver manusha ;

1.2 te azutisaren thaj te inkijaren kozom shaj savore materialna thaj bi materialna butija;

1.3 te nakamen savore butija save anen i asimilazia zorijasa ande savore thema membrura. Te den i posibiliteta and-e savore thema te putren pes karing i kulturalno diversiteta.

2. Interkulturalno vakijaripen1

O evroputne ministerura sherutne, bare karing o kulturalna butija, saste respektosa savon silen karing o nazionalna prioritetija, thaj e kamplipnasa karing lengere kolegura, lengere kolegura save si sherutne kaj te vazden, te zorijaren o kulturalno vakijaripen, khetanes lengere kompetenziasa, si :

2.1 te azutisaren, saste respektosa karing e manushikane xakaija thaj karing o lokalno, thaj regionalno niveli te zorijaren thaj te vazden relacie kaj te ovel tolerencie thaj jekhipen mashkar savore thema thaj vi savore kulturalnone grupençar savesi pe sajekh teritorija and-e sajekh them membro karing o Evropako Konsilo ;

2.2 te vazden pes thaj te keren pes akcie and- e sajekh them save te azutisaren o interkulturalno vakijaripen ;

 dialogi ;

2.3 te azutisarel pes ko lokalno thaj regionalno niveli i partisipacia karing o interkulturalno vakijaripen sa akava te keren pes jekh kulturalnone gindipnasa thaj jekhe kulturalnone demokraziasa ;

2.4 te kerel pes jekh than ande saveste o manusha te shaj te mothoven pumaro gindo, te mothoven so gindisaren kaj te shaj te ovel demokratikani buti, te ovel garancia soske si gasavo than.

Guvernencia thaj koperacia mashkar o sektorija
O ministerura save si sherute vash o kulturalna butija mothoven soske trobul te sikavel pes maj but i kulturalno diferencia and-o dekomratikano dzvidipen thaj te ovel so maj lachi guvernencia kana kerel pes buti vash i kulturalno politika, sa akava te kerel pes khetanes e avere sektoriençar te sikaven pes lache praktike thaj te dikhel pes te na oven konfliktura.

3. Lachi guvernencia and-e kulturaki politika 1
O evroputne ministerurua sherutne vash e kulturake butija, saste lengere respektosa vash nazionalna prioritetija, mothoven pumare kolegonenge katar o aver sektorija te vazden thaj te zoraijaren o vakijaripen mashkar o diferentna kulture thaj te den saste kompetencie thaj te dikhen pal akava objektivi:

3.1 te len and-i godi soske e kulturalno diversiteta si jekh but baro barvalipen thaj azutisarel pes but kaj te vazdel pes o manush ;

3.2 te lel pes sa akava and-i godi thaj te dikhen pes kaj te vazden pes o posibilitete kaj te zorijarel pes i koperacia mashkar o sektorija and-o institucie and-o guverno. Thaj te dikhen te vazden o debati mashkar lende thaj te ovel len lachi thaj zorali diskusia;

3.3 te prindzarel pes soske si but importantno thaj vazno and-o kadro and- jekh guverno kerdo katar diferentna kulture thaj te azutisarel pes i responsabiliteta savore manushenge katar o traijo;

4. Koperacia mashkar o sektorija thaj praktike saven te dikhen te na oven konfliktura1
O evroputne ministerurua sherutne vash e kulturake butija, sa lengere respektosa vash nazionalna prioritetija, mothoven pumare kolegonenge katar o aver sektorija te vazden thaj te zoraijaren o vakijaripen mashkar o diferentna kulture thaj lengere saste kompetenziasa mothoven:

4.1 te azutisaren khetanes pumare kolegonençar save si sherutne and-o aver sektorija, te toven pes politike save te azutisaren o vakijaripen mashkar o diferentna kulture;

4.2 te len and-i godi thaj te dikhen soske si but importantno thaj vazno kaj te vazdel pes thaj te zorijarel pes i shkolija, o prindzaripen vash i historija, o kulture; thaj o religie;

4.3 te azutisarel pes kaj te ovel jekh koperacia mashkar o sherutnimata katar o ministeri thaj so maj but akava te kerel pes and-i edukacia and-o verver, diferentna thema, i integracia and-e shkolijake programe sar jekh elementi savo te sikavel i istorikani influencia thaj vi avgives mashkar o diferentna kulture thj zivilizacie sa akava te kerel pes kaj te ovel kolaboracia mashkar o diferentna butija save keren i kulturalno diversiteta, thaj andre fulel vi i religiozno;

4.4 te azurisarel pes sa kana shaj kaj te ovel interkulturalno vakijaripen thaj akava te kerel pes sa jekh data kana shaj, te kiden pes khetanes o diferentna kulturalna grupe, te vazden pes interkulturalna praktike save te oven kerde savore manushenge katar savore bersha thaj savore manushenge katar o verver sozialna klase thaj and- e akava kadro te vazden pes programe katar o kulturalna institucie te oven sherutne po teatri, pe literatura;

thaj aver.

* * *

And-i konkluzia o evroputne ministerura save si sherutne vash e kulturake butija len i responsabiliteta te sikaven sa so inklisto katar o politike thaj o programe save shaj te azutisaren o interkulturalno vakijaripen thaj te dikhel pes te na oven konfliktura, thaj so maj but te sikaven pes o lache praktike.

Anexo vash i Deklaracia: DEFINIZIE, PRINZIPURA, THAJ MODALITETURA
Dikhindor akaja deklaracia, mothoven pes akala definizie :

• konflikti : and-o kadro vash akava texi, kana mothovel pes akava lafi, axaljiovel pes, soske isi biaxakijaripen, naj lachipen, achen but bilache butija thaj kana isi gasavi situacia nashti te kerel pes kanchik. O konflikti shaj te avel katar o diskriminacie thaj katar o bi-prindzaripen katar i kulturalno diversiteta, thaj te na kerel pes respekti pe demokraciake prinzipura. O konfliktura shaj te aven katar diferentna butija – so maj but politikane, ekonomikane, thaj sozialna. O texti kerel propozicia kaj te oven akcie save te dikhen thaj te pagen o konfliktura and-o evroputne thema saven aven katar i kulturalno diveresiteta (and-e savore butija save mothoven pes and-e deklaraziako anglutnipen) thaj avere rigatar te dikhen te pagen pes o konfliktura thaj te kerel pes sar poskonflikti ;

• interkulturalno vakijaripen, dialogi : akale lafesa axaljiovel pes o instrumentija savençar shaj te azutisaren pes o butija save shaj te lacharen i situacia and-e savore forme and-i kulturalno diversiteta, kana si but identitetura thaj te shaj te ovel mothovipen sajekhestar katar leskiri kultura. And-o interkulturalno vakijaripen trobul te fulen savore butija save inklen katar i kulturalno diversiteta, strikto sensu shaj te oven politikane, ekonomikane, sozialna, filosofikane, vaj religiozna. Kaj te mothovel pes avere lafençar, trobul te gindisarel pes po interkonfesionalno dialogi, vakijaripen thaj inter reliogiozno and-o kulturalna, sozialna butija sa akala butija te len pes and-i godi and-i publikani sfera ;

• kulturalno diversiteta : « I Kulturalno diversiteta axaljiovel pes katar o diferentna kulture, sarkaj te oven butija, produktija saven aven katar diferentna kulture ». Andre fulel pes soske manush trobul te axaljiovel i diferencia save isi and-o manushikane grupe. O kulturalno diveresiteta trobul te nakavel o diktonomia «majoriteti/minoriteta» thaj trobul te del posibiliteta kaj te kerel pes dialogi thaj te vakijarel pes shukar, laches thaj putardes. And-e savore aspektura i kulturalno diversiteta si jekh barvalipen savore manushenge thaj savore grupenge; katar i kulturalno diversiteta inklion o sozialna relacie thaj o paruvipen –jekh mothovel averese thaj inkljion o neve forme vash o multikulturalno identiteti. Odolestar katar o diferentna culture nashti te inkljiol jekh khetano identitei, thaj nashti te ovel jekh politika savi te kerel asimilazia, thaj nashti te kerel pes dominazia, soske katar akala duj butija shaj te inkljion konfliktura. Si aver soske katar i kulturalno diveresiteta shaj te zoijarel pes o bi – maripen, te prindzaren pes thaj te zoraijren pes o aver culture, save si bijande and-i Evropa vaj save aven katar aver geografikane thema save naj and-e akava kontinenti.

***

Maj palal kaj te shaj o manush te axaljiovel maj laches kana drabarel akaija deklaracia trobul te mothovel pes so axaljiovel pes pal o lafura:

1. Kulturalno diversiteta
Principi: Trobul te dikhen duj butija katar i kulturalno diversiteta : i diversiteta intra – etnik, akaja diversiteta si vash o respekti ko kulturalna xakaija, ki tolerancia, vash o politikane thaj kulturalno pluralizmo thaj i akseptazia ki diferencia, thaj i interetatique pal akava lafi axaljiovel pes kaj savore kulture te dikhen pes jekhe ijakasa te oven jekh. O modeli vash jekh interkulturalno them si kerdo kaj te ovel prinzipi vash i egaliteta mashkar o kulture, vash o barvaripen katar o kulture, thaj te ovel konstruktivno dialogi, vakijaripen thaj te na ovel maripen. I diferenca thaj i divizia ni trobul kana dikhel pes pe lende te daral pes, kana kerel pes jekh khetano proekti trobul, te len pes savore butija khetanes thaj te kerel pes respekti. I kulturalno diversiteta si sinonimi kaj te ovel paruvipen, i kulturalno diveresiteta azutisarel te marel pes kaj manush te na ovel pando, thaj te na ovel xenofibija.

Modaliteta : Kana kerel pes aplikacia pe akava lafi, nashti te vakijarel pes numaj pe « majoriteta » vash numaj pe « minoriteta » soske akava shaj te anel jekh inegaliteta mashkar o kulture, thaj te kerel izolacia katar o kulture, thaj akalestar shaj te kerel pes stigmatizacia thaj te oven kulturalna stereotipura save te oven kerde pe diferentna, verver grupe. Odolestar trobul te arakel pes sar te sikavel pes i diversiteta thaj te sikaven pes o manusha po barvalipen savo avel katar o diferentna kulture, thaj i mondializacia nashti te kerel pes bi te kerel pes respekti pe diversiteta.

2. Interkulturalno vakijareipn, interkulturalo dialogi
Principi : O Interkulturalno dialogi trobul te vakijarel pes pe leste thaj trobul te azutisarel pes. Ande akava dialogi fulel andre kaj te gindisarel pes putardes, te gindisarel pes shukar laches, te ovel putardes i religia, o manush te mothovel so kamel, te kidel pes o manush, te oven kidimatura thaj te na ovel diskriminacia sar kerel pes i definicia and-o artiklura, 9, 10, 11 thaj 14 katar i Konvencia vash o azutipen pe manushikane xakaija thaj i Fundametalno Liberteta thaj saste fundamentalna butija save fulen and-i sozialno koezia .

Modalitetija : I aplikacia vash akava principi nashti te kerel pes numaj e vakijaripnasa vash i diferencia ; trobul te azutisarel pes kaj te ovel vakijaripen kaj te dikhel pes so ulavel o kulture thaj o populacie. Ni trobul te dikhel pes vash o butija save si jekh thaj save si diferentna sar jekh alternativa, trobul te dikhel pes pe akala butija sar duj riga katar o medali thaj te dikhel pes sar te kerel pes jekh lacho dialogi thaj te dikhen pes o solucie kaj te shaj te dzal pes maj dur katar o antagonizmija chachutne vaj xoxavne. I komunikacia, i Informacia thaj i buti katar i medija trobun te azutisaren o interkulturalno vakijaripen thaj o mitualno respekti.


3. Lachi guvernencia and-i kulturalno politika
Principi: I publikani kulturalno politika si but vazni and-o zorijaripen vash i demokracia and-i Evropa, odolestar voj trobul te zorijarel lache relacie and-o privatno sektori thaj and-i sosieteta (asoziazie, ONG, thaj aver), sa akala butija saven si produktorija vash i kultura, savendar inklel i kultura. I kulturalno guvernencia trobul te dikhel shukar thaj laches soske i politikani buti, i ekonomikani buti thaj sozialno silen jekh but zorali influencia and-i kultura thaj ni trobul akava te bistarel pes thaj trobul te dikhel pes lache akava thaj te lel pes and-i godi. Akava di jekh katar i rolija savi trobul te ovel e Ministeren vash o Kulturalna butija kaj te kerel pes jekh ekilibro jekh jekhipen mashkar o publikano sektori, o privatno sektori thaj savore manusha te keren jekh jekhipen and-i kulturalno buti. Shukar si te ovel jekh evroputni koperacia and- e akaija buti.

Modalitetura : Vash akava principi trobul te kerel pes aplikacia kaj te shaj i kultura te achel jekh faktori savo te del posibiliteta te ovel lachi buti katar o guverno thaj te dikhel te pagel o interkulturalna konfliktura thaj te azutisarel te sikavel pes i kulturalno diversiteta.

4. Koperacia mashkar o sektorija thaj praktike save te azutisaren kaj te na oven konfliktura
Principi : Maj but o manusha kon si shertune and-o evroputne guvernura, o sozialna aktorija, organizacie save naj katar o guverno, thaj o religiozna manusha kon azutisaren o interkulturalno vakijaripen. Len trobul te ovel len po ilo kaj te sikaven i kulturalno diversiteta na numaj i buti savi kerel pes katar o ministerija save si sherutne vash o kulturalno butija, maj but i koperacia mashkar o sektorija ka azutisarel kaj te na oven konfliktura.

Modalitetura : Kaj te kerel pes realizacia vash akava principi trobul te kiden pes maj but aktorija thaj te len i responsabiliteta kaj te keren akcie mashkar o ministerija thaj mashkar o sektorija te kiden examplura katar o « lache praktike » save te shaj te sikaven pes and-e but thema thaj and-e but regionura save si manusha katar diferentna kulture.

1. Definicie, principura, modalitetura si mothovde and-o anexi.
2. Akaja definicia si inkaldi katar i Deklaracia katar e Evropako Konsilo vash i kulturalno diversiteta savi adoptisarda pes katar e Ministerengo Komiteti ko 7 Desembra and-o bersh 2000.
DGIV/KULT/PROV (2004)1F
DGIV/KULT/PROV (2004)1F